PHẨM PHƯƠNG TIỆN
(Đây là phẩm cốt tủy của kinh. Bảy phẩm kế tiếp (3 đến 9) là các phẩm bàn luận mở rộng về nội dung của phẩm này).

Ý chính

1. Mọi cách thức của cuộc sống đều là phương tiện chứ không phải mục đích, nên đừng có khoe khoang để rồi chết chìm, chết nổi, chết ngộp trên chính phương tiện của mình, mà hãy tận dụng nó để đạt được mục đích.

2. Mục đích của cuộc đời là thân khỏe tâm an, thấu hiểu và tử tế, và phải ở ngay trong cuộc đời này, chứ không phải ở phương trời xa xăm nào đó. Mọi người đều có khả năng đạt được mục đích đó. Việc còn lại là chúng ta có thực hiện hay không mà thôi.

3. Cách thức thực hiện (tức phương tiện), nếu nhìn một cách tổng quát là như nhau đối với mọi người; nếu nhìn ở khía cạnh đặc thù, thì cách thức thực hiện đó là độc nhất với chính bản thân mình, người khác không thể thực hiện giống mình, và mình cũng không thể thực hiện giống người khác.

Giải thích mở rộng

Đại ý chính của phẩm này được thể hiện ngay trong tiêu đề, đó là mọi cách thức rèn luyện tâm linh đều chỉ là “phương tiện” (upāya) để đạt đến cùng một mục đích – giác ngộ (thấu rõ) và giải thoát (hết khổ đau). Và tất cả chúng ta đều sở hữu khả năng đó, khả năng thấu rõ vấn đề và an lạc chấm dứt đau khổ ngay trong cuộc sống hiện tại. Khả năng này, Kinh Niết-bàn (phẩm thứ tám) tuyên bố là “tất cả chúng sanh đều có Phật tánh” (tất cả mọi loài đều có tố chất đưa đến giác ngộ và giải thoát), còn trong Pali Nikāya nói rằng tâm này là sáng chói, nhưng chẳng qua là bị cấu uế bên ngoài che khuất. (Tăng chi 1, 51).

Giác ngộ là nhận ra được và hiểu biết tường tận lộ trình, sau đó mình tiếp tục bước đi trên lộ trình đó để thoát khỏi những trói buộc khổ đau đạt được giải thoát. Dường như tất cả chúng ta đều đã giác ngộ nhưng không đủ can đảm để bước đi cho hết lộ trình, hoặc có nhiều thứ hấp dẫn lôi cuốn chúng ta đi chệch lộ trình mà thôi. Lộ trình đó là lộ trình độc nhất (ekāyana), cho dù có niềm tin hay không có niềm tin, cho dù theo tôn giáo nào đi chăng nữa, thì lộ trình trở về nội tâm để thấu rõ nguồn cội đưa đến giải thoát vẫn là lộ trình duy nhất mà các bậc thánh nhân trên trái đất này từ ngàn xưa cho đến ngày nay đã đi, chưa có lộ trình thứ hai nào khác hơn. Lộ trình này được xem là độc nhất vì không ai thực hành như nhau cả. Lộ trình này trong Pali Nikāya lấy “tứ niệm xứ” (bốn nền tảng chánh niệm) làm cốt yếu (Trung bộ 10; Trường bộ 22; v.v.), trong Kinh Pháp hoa gọi đó là “Phật thừa” (Buddha-yāna: lộ trình đạt đến tri kiến Phật) ở ngay Phẩm Phương tiện này.

Tuy nhiên, vấn đề “phương tiện” cần phải được rạch ròi, nếu không chúng ta lại rơi vào phương thức “tùy tiện” phi phương tiện mà cho đó là “phương tiện.” Đức Phật đã từng quở trách và ngăn cản đệ tử của mình thực hiện những điều “phi phương tiện” đó. Chuyện Tôn giả Tân-đầu-lô Phả-la-đọa (Piṇḍola Bhāradvāja) thi triển thần thông bay lên cao để lấy bình bát bằng gỗ quý, mặc dù điều này thu hút rất đông người đi theo tôn giả để đến tu viện, nhưng đức Phật đã quở trách tôn giả. Qua việc này ngài đã cấm các đệ tự của mình sử dụng những pháp thần thông siêu nhiên đó. (Luật Tiểu phẩm V, 8, 1).

Vậy, điều gì là “phương tiện” và điều gì là tùy tiện “phi phương tiện?” Kinh Pháp hoa nói một cách rất ngắn gọn và rõ ràng, điều gì khiến cho chúng ta “mở ra tâm trí, thấy rõ cội nguồn, hòa mình trong đó, và ung dung tự tại” (khai thị ngộ nhập Phật tri kiến (Phẩm Phương tiện, mục 17, 18) đều là phương tiện. Trái lại, đều là “phi phương tiện” nhưng gắn mác “phương tiện.” Để dễ hiểu hơn, “phương tiện” là những thứ làm giảm, khắc chế và tiêu diệt tham, sân, si; ngược lại thì đều là “phi phương tiện.” Nói cách khác, phương tiện là cách thức làm cho mọi thứ trỗi dậy từ tâm thức xuôi về, nghiêng về, chảy về, hòa mình vào dòng chảy chân lý bao la, và thuần một vị, đó là Pháp vị, giống như mọi dòng chảy nghiêng về, xuôi về, chảy về, hòa mình vào biển cả bao la, và thuần một vị mặn. (Kinh Trung bộ 73).

???? NAMO BUDDHAYA!

Thượng Toạ Viên Minh 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Tứ diệu đế với vấn đề giáo dục đạo đức toàn cầu
Luận, Phật học, Văn hóa

TÓM TẮT Tứ diệu đế hay là bốn chân lý vĩ đại của Phật giáo chính là cốt tủy cơ bản để hợp thành học thuyết nhân sinh cứu đời. Đó là kết quả suy ngẫm và trải nghiệm thông qua thực tiễn cuộc sống của chính Phật tổ và sự tổng kết những suy...

Thông Điệp Thành Đạo Của Đức Phật
Phật học, Sự kiện

Vậy là hai mươi sáu thế kỷ đã trôi qua, kể từ một đêm khu rừng hoang vắng bên bờ sông Ni-liên-thuyền (Nairanjama), ánh trăng chiếu lờ mờ bàng bạc trong không gian hoàn toàn im ắng, cô tịch. Khu rừng chìm trong màn đêm huyền ảo, thỉnh thoảng có âm vang những tiếng muông thú kêu trong đêm trường nghe rờn rợn, tiếng côn trùng...

Đôi Điều Về Kinh Kalama
Kinh, Phật học

Nhà đại văn hào Nga Lép Tôlxtôi nói rằng: “Những chân lí sâu sắc nhất đồng thời cũng là giản dị nhất”. Nét đặc sắc khiến các bài thuyết pháp của Đức Phật Thích Ca có sức thuyết phục và hấp dẫn lớn, không phải chỉ là ở tính lôgíc chặt chẽ của lập luận, mà còn ở những chân lí sâu sắc mà giản dị, được trình bày dưới hình thức gọn nhẹ, hình ảnh, và nhiều...

Kinh tạng Pali mô tả tiến trình tu tập Giới – Định – Tuệ như thế nào?
Kinh, Phật học

Chỉ có giới, định, tuệ mới giúp cho thân tâm chúng ta an lạc. Việc hành đạo bắt đầu tại đây và ngay bây giờ. Đau khổ và giải thoát hay đạo ở tại đây và ngay bây giờ. Những lời dạy của đức Phật như giới luật và trí tuệ trực chỉ hướng đến...

Quá trình phát triển luận thư của ba Bộ phái Thượng tọa bộ, Nhất thiết hữu bộ và Đại thừa Phật giáo
Luận, Phật học

Mỗi bộ phái đều có luận thư riêng tuỳ theo từng giai đoạn, thời kỳ, văn hoá của từng quốc gia, cả ba bộ phái đều tập trung diễn giải làm sáng tỏ những lời Phật dạy trong Kinh tạng và Luật tạng, để giúp cho người đọc, người hành trì có thể tiếp thu...

Tư tưởng “Bát bất” của ngài Long Thọ
Luận, Phật học

Bát Bất chính là “trung”, hiển thị lý trung đạo, “trung” chính là tướng “không” của các pháp, sử dụng chữ “bất” để hiển bày ý nghĩa chữ “không”. Ở đây, cần phải khẳng định, khái niệm “Không” (Sūnyatā) mà Phật giáo Đại thừa đê cập… DẪN NHẬP Nói đến Phật giáo Ấn Độ là nói đến...

Năm Phương Pháp Chế Ngự Phiền Não
Luận, Phật học

Cuộc sống bộn bề, nhiều lo toan làm cho con người cảm thấy mệt mỏi. Mệt mỏi hơn khi phải sống chung với những người, những điều… mình không ưa thích. Trong môi trường sống như vậy, người biết tu tập sẽ có cách làm cho cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Khi có người làm cho mình phiền giận, nếu biết tu tập, mình...

Tầm quan trọng của tu tập Chánh niệm trong việc thực hành thiền Vipassanā
Luận, Phật học

Dẫn nhập Đức Phật đến với đời vì một nhân duyên lớn, không ngoài mục đích giúp chúng sanh thoát khỏi khổ đau sanh tử và có cuộc sống hạnh phúc. Khi sinh ra không ai muốn đau khổ, họ đã sống để tìm kiếm hạnh phúc chân thật của cuộc đời. Mục tiêu chính...

Nghiên cứu sự phát triển lý tưởng Bồ tát qua các thời kỳ Phật giáo
Luận, Phật học

DẪN NHẬP Không phải ngẫu nhiên mà đức Phật Thích Ca được tôn xưng là bậc Thánh nhân, bậc Toàn giác với đầy đủ mười danh hiệu trên thế gian, cũng không phải một sớm hay một chiều mà thành tựu viên mãn công hạnh tuyệt vời ấy được. Tất cả những thành quả ấy...

Kinh Hoa Nghiêm (Gandavyuha): Lý tưởng Bồ Tát và Phật
Kinh, Phật học

Nếu chúng ta bước vào Hoa nghiêm (Gaṇḍavyūha)[1] sau khi qua Lăng già (Laṅkāvatāra) Kim cang (Vajracchedika), Niết-bàn (Parinirvāṇa), hay sau Pháp hoa (Saddharma-puṇḍarīka) và Vô lượng thọ (Sukhāvatīvyūha), thì đây là một cuộc thay đổi toàn diện trên sân khấu mà tấn kịch tôn giáo vĩ đại của Phật giáo Đại thừa được trình diễn, chúng ta không thấy có cái gì lạnh lùng, xám xịt; không...

Phẩm tính quan trọng của một người học trò từ trường hợp Tôn giả Angulimala
Luận, Phật học

Đức Phật là bậc đại giác ngộ, đại từ bi, đại trí tuệ. Ngài đã khẳng định: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh” (Kinh Đại Bát Niết Bàn). Điều này cho thấy, mỗi chúng sanh dù ác hay thiện, già hay trẻ, nam hay nữ, cao quý hay mọi rợ… đều có thể...

Cuộc đời Tôn giả Ānanda trong Kinh tạng Nikaya
Luận, Phật học

Trên con đường hoằng hóa, Đức Thế Tôn độ được vô số đệ tử có duyên với Ngài có phẩm hạnh cao quý như: Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, Anuruddhā, Upāli, Rāhula, Ānanda,… Đặc biệt, Tôn giả Ānanda được kinh điển khắc họa với những công hạnh nổi bật. Không những là đệ tử đa văn đệ...

Tứ diệu đế với vấn đề giáo dục đạo đức toàn cầu
Luận, Phật học

TÓM TẮT Tứ diệu đế hay là bốn chân lý vĩ đại của Phật giáo chính là cốt tủy cơ bản để hợp thành học thuyết nhân sinh cứu đời. Đó là kết quả suy ngẫm và trải nghiệm thông qua thực tiễn cuộc sống của chính Phật tổ và sự tổng kết những suy...

Từ pháp hành của Tôn giả La Hầu La nghĩ đến việc giáo dục thiếu niên hiện nay
Luận, Phật học

Tóm tắt: Tăng đoàn thời Đức Phật còn tại thế không những có hai giai cấp quyền quý tại Ấn Độ là Bà La Môn như: Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Đại Ca Diếp,… và Sát đế lợi như: Đề Bà Đạt Đa, A Nan, Ma Ha Ba Xà Ba Đề, Da Du Đà La,…...

Tìm hiểu về Dị Bộ Tông Luân Luận và một số quan điểm nổi bật
Kinh, Phật học

Tóm tắt: Dị Bộ Tông Luân Luận do Bồ tát Thế Hữu (Vasumitra) tạo tác và ngài Huyền Trang dịch từ Phạn văn sang Hán văn, với nội dung chính yếu giới thiệu về quá trình hình thành và phân chia của 20 bộ phái với 194 quan điểm. Những quan điểm được truyền bá trong...

Người cư sĩ hiểu luật nhà Phật để làm gì?
Luật, Phật học

Hiện nay hàng cư sỹ Phật tử tại gia đi chùa, học Phật và đóng góp công tác cho Phật giáo nhiều hạnh nguyện khác nhau; đôi khi cũng có người sống như một Duy-ma-cật (Vimalakīrti), hay một Thắng Man (Śrīmālā) v.v. Song, lâu lâu tôi lại nghe một vài Phật tử nói, luật nhà...