I. TỔNG QUAN

Nếp sống, nếp nghĩ của con người đã làm nên văn hóa của các địa phương với các khác biệt về phát triển và tốc độ phát triển xã hội. Nếp nghĩ, tư tưởng, thì dẫn lối hành động. Nó hình thành từ sự vận hành của ngôn ngữ, chịu ảnh hưởng âm thầm mà sâu sắc bởi sự kết cấu của con từ. Sự khác biệt về văn hóa, vì vậy, có nguồn gôc từ ngôn ngữ như thánh Kinh phương Tây từng nói: Khởi đầu là ngôi lời (Le commencemment c’est parole), như Lão tử ở Trung Quốc từng bảo: Vô danh, thiên địa chi thỉ; hữu danh, vạn vật chi mẫu (chưa gọi tên là đầu nguồn của trời đất; gọi tên là khởi đầu của vạn vật – mẹ đẻ của vạn vật). Sự thật vốn là giản dị, ai cũng có thể nhận ra.

II. TẢN MẠN VỀ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ PHÁT TRIỂN

1. Tiếng Anh, Mỹ:

Trong tiếng Anh, Mỹ, tính từ bổ nghĩa cho danh từ thì đứng trước danh từ: Trời xanh=Blue sky

2. Tiếng Trung Quốc:

Tiếng Trung Quốc cũng thế, tính từ bổ nghĩa cho một danh từ thì đứng trước danh từ: Trời xanh=thanh thiên.

Cả hai ngôn ngữ trên đều nhìn thấy tiểu tiết trước, đại thể (hay toàn thể) sau. Lối diễn đạt ấy phát triển mạnh và nhanh khả năng phân tích mạnh hơn tổng hợp, giúp con người phát triển mạnh và nhanh khả năng quan sát làm nổi bật tính minhbiệt (clear&distinct). Tính “minh và biệt” dựng nên ngã tính (nature, self, egoness) của sự vật và ngày một tô đậm ngã tính ấy hình thành tâm lý nhìn nhận ngã tính như là sự thật, đề cao giá trị của các cá nhân (individual), mà cao đỉnh là hình thành chủ nghĩa cá nhân, vị kỷ. Từ đó, dục vọng, tham vọng, tham lam của cá nhân bùng dậy, bốc cháy, đi vào hưởng thụ dục lạc cực đoan, đi vào sự làm giàu phi nghĩa, xa hơn là đi vào con đường xâm lược, khai thác nguồn lợi, nguồn tài nguyên của các nước khác dựa vào khoa học, sức mạnh của khoa học vốn là sản phẩm của khả năng quan sát, phân tích ấy. Văn hóa, văn minh của thế giới blue sky là thế!

Với Trung Quốc, lẽ đáng đi theo con đường phát triển khoa học, nhưng vì chịu ảnh hưởng rất mạnh của Khổng học và Lão Trang đã rẽ sang con đường của triết học và đạo học (bách gia chư tử). Lại nhân vì không phổ biến các phát minh và vì chiến cuộc liên miên nên tụt hậu cho đến ngày gần đây bừng tỉnh mở rộng con đường hội nhập…

3. Tiếng Việt Nam:

Điều mà tiếng Anh nói là “blue sky’, tiếng Trung Quốc nói là thanh thiên thì Việt Nam nói là trời xanh (danh từ đứng trước tính từ bổ nghĩa: tổng thể đứng trước tiểu). Cách diễn đạt này nói rõ cái nhìn chú ý đến tổng thể (hay toàn thể) trước, chi tiết, cá thể sau: khả năng tổng hợp mạnh hơn phân tích. Đây là sự thể của sự phát triển mạnh về tâm lý, ý chí, tình cảm, tâm linh, tinh thần, mà yếu hơn về khoa học, mở ra hướng phát triển về mối tình đồng bào của thiên tình sử Lạc Long Quân – Âu Cơ, về “Nhiễu điều phủ lấy giá gương…” đầy vị tha nhấn mạnh đến tập thể, cộng đồng hơn là cá nhân, dẫn đưa đến Việt Nam xã hội chủ nghĩa nổi bật ý nghĩa “trời xanh”. Lại do vì vị trí địa lý khoác vào số phận bị nhóm ngó, xâm lược dài dài: chiến sự ngày càng củng cố tình người, đoàn kết dân tộc, lòng yêu nước, lại đánh mất đi nhiều thời gian cần thiết cho phát triển khoa học và phát triển kinh tế, xã hội. Phải chăng đây là điều mà người xưa gọi là “thiên mệnh”?(!).

4. Cái nhìn của Phật giáo:

Sự thật mà Đức Phật Gotama (Sakya Muni) giác ngộ thành Phật dưới cội bồ đề ở Bhodh Gaya, cách đây 25 thế kỷ, đã và đang được thế giới, Liên Hiệp Quốc, tôn vinh là nhà đại văn hóa của nhân loại là sự thật Duyên khởi (Dependent Origination: Paticcasamuppada), hay con là Trung đạo của nhận thức và hành động (Middle Way). Là:

Vô minh – Hành – Thức – Danh sắc – Lục nhập – Xúc – Thọ – Ái – Thủ – Hữu – Sinh, lão tử, sầu, bi, khổ, não (Ignoảnce – Activies – Consciousness – Name and Form – Six spheres – Touch – Feeling – Craving – Grasping – Becoming – Birth, Old, Decay, Death, Sorriw, Lamentation…).

Ở đó nói rõ: vật lý gắn liền với tâm lý, cá thể cùng tồn tại với cộng đồng, con người cộng sinh với thiên nhiên, thế giới.

Ở đó nói rõ: sự phân tích các hiện hữu theo sự thật Duyên khởi (các hiện hữu đều do điều kiện sinh) để đi đến một kết luận tổng hợp phô bày sự thật: không có một tướng trạng nào có tự ngã cố định, từ đó rời xa các thái cực (extremes)của duy ý chí. Ở đó nói rõ: mọi hiện hữu đều tồn tại trong tương quan, nói khác đi, tưởng quan quyết định hiện hữu. Từ đây, dòng chảy của văn hóa và phát triển khoa học, công nghệ, tâm linh được khai thông dẫn đến các vùng của hòa nhịp, đoàn kết, vị tha, an lạc và hạnh phúc. Đây gọi là văn hóa và phát triển của ngôn ngữ “trời xanh” của Duyên sinh vậy.

Như một giọt nước biển mang tính chất của biển nước, hy vọng một giọt tản mạn này tính chất của biển xanh tản mạn. Mong thay !

Thích Chơn Thiện

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Phát huy chánh kiến trước những luận điệu xuyên tạc đạo Phật
Điểm nhìn, Vấn đáp

HỎI: Tôi là một Phật tử trẻ, đang tìm hiểu về Phật pháp để ứng dụng trong đời sống. Hiện tôi đang phân vân về giá trị của đạo Phật bởi một số ý kiến phản biện như sau: Họ nói, đạo Phật chỉ thích hợp với người già, người lớn tuổi, người về hưu… vì những người này gần như đã buông bỏ tất cả các nhu cầu về cuộc sống, cần...

Xin đừng lên án việc xây chùa
Điểm nhìn

Tất cả chúng ta đều phải nương vào Thế gian trụ trì Tam bảo mới hoằng dương được Phật pháp. Do đó, việc xây chùa, tạc tượng, đúc chuông, độ tăng là đạo sự thiết yếu, phải duy trì. Vì nếu không xây chùa, sẽ không có cơ sở thờ tự, tập hợp lực lượng...

Thị phi cuối năm
Điểm nhìn

Sắp hết một năm… Một năm khá yên với tôi. Không sóng, không gió, ngoài đời cũng như trong đạo. Con đường tôi đi vẫn là thế đó Ngày mỗi mở hơn Cho tầm nhìn hạn hẹp nơi mình thoáng ra. Đâu đó, những hiện tượng không hay vẫn đang diễn ra. Không phải quanh tôi. Thế giới quanh tôi...

Giải mã Phật viện Đồng Dương nhìn từ cấu trúc của Thai tạng giới mạn-đà-la Mật tông.
Lịch sử, Nghiên cứu, Văn hóa

Phế  tích Đồng Dương (1) là tổ hợp kiến trúc đền-tháp Phật giáo quan trọng nhất của vương quốc Champa, hiện tọa lạc tại xã Bình Định Bắc, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Phế tích đồ sộ này đã được Henri Parmentier và Charles Carpeaux khai quật trong thời gian từ ngày 07-9-1902 đến...

Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử và Thiền phái Liễu Quán – Những nét tương đồng
Lịch sử, Nghiên cứu

TÓM TẮT Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử là thiền phái Phật giáo yêu nước, nhập thế, kết hợp chặt chẽ giữa đời và đạo, đạo với đời. Vào thế kỷ XVII-XVIII, hệ tư tưởng của thiền phái Trúc Lâm lại có điều kiện tỏa sáng trong đời sống người dân. Hệ tư tưởng này...

Hóa Giải Đối Nghịch
Điểm nhìn

Trong sự hóa giải, chuyển hóa nghịch cảnh và chúng sanh đối nghịch, sự giác ngộ, thành Chánh giác là hiệu quả nhất vì nó đi vào tận nơi thâm sâu nhất của tâm chúng sanh. Thành Phật là thành Chánh giác ngay trong tâm của mỗi chúng sanh, dù chúng sanh đó có “vọng tưởng chấp trước điên đảo” đến thế nào. 1/ Bài học từ Đức Phật trong Kinh Pháp Hoa Trong kiếp Đức Thích Ca thành Phật ở Ấn Độ, người đối nghịch,...

Tư tưởng nhập thế của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử trong sự nghiệp đoàn kết, xây dựng và phát triển đất nước
Luận, Nghiên cứu, Văn hóa

Tóm tắt: Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ thế kỉ thứ I trước Công nguyên và đồng hành trong đời sống tinh thần của dân tộc. Tuy nhiên, đến thế kỷ 13 khi xuất hiện Thiền phái Trúc Lâm mà vua Trần Nhân Tông là vị tổ sư khai sáng thì Phật giáo...

Góc Nhìn Khoa Học Và Phật Giáo Về “linh Hồn” Và Luân Hồi
Điểm nhìn

Trong đời mỗi chúng sinh, đặc biệt là con người, sinh tử vẫn là điều làm cho chúng ta bất an, lo sợ nhất, dẫu biết rằng không ai thoát khỏi quy luật này, không ai có thể tồn tại mãi mãi mà không hề chết, thế nhưng chúng ta vẫn cảm giác như cái chết là điều gì đó rất xa xôi, xa xôi bởi không ai đoán biết được nó sẽ đến...

Tinh thần nhập thế, hộ quốc an dân và công hạnh các bậc cao tăng trong lịch sử
Nghiên cứu, Văn hóa

Tinh thần nhập thế của Phật giáo đã có từ thời Mâu Tử, nhưng dưới thời Vua Trần, thì được phát triển mạnh mẽ nhất. Đặt nền móng cho tinh thần nhập thế ấy là khi tướng Trần Thủ Độ nói với Vua Trần Thánh Tông: “Tôi dám nói rằng bệ hạ vì sự tự...

Phật giáo với quan niệm phù đồ hộ trì
Điểm nhìn

Phật giáo chủ trương: Con người và chỉ có con người mới thực sự là người ban phúc giáng họa cho chính mình. Sự cầu cạnh, van xin ở người khác hoặc nơi thần linh, nếu có được cũng chỉ là phần không đáng kể, chỉ có tâm niệm, hành động hướng thiện mới mang...

Hòa Thượng Tuệ Sỹ Còn Ảnh Hưởng Bao Nhiêu Tới Phật Giáo Và Phật Tử Việt Nam Hiện Nay?
Điểm nhìn

Tin Hòa thượng Tuệ Sỹ viên tịch có vẻ như khép lại một trang sử sôi động, đầy lãng mạn của Phật giáo Việt Nam, kể từ phong trào Chấn hưng Phật giáo, với sự thành lập An Nam Phật học tại miền Trung vào năm 1932, do các nhà sư và các trí thức nho học lẫn “Tây” học, chủ trương, trong đó nổi tiếng nhất là bác sĩ Lê Đình Thám (1897-1969). Với Chấn hưng Phật giáo, Phật...

Ảnh hưởng của Phật giáo trong văn học chữ Nôm giai đoạn nửa cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX
Lịch sử, Nghiên cứu, Văn hóa

Giai đoạn lịch sử xã hội đầy biến chuyển, phản ảnh đời sống con người văn học chữ Nôm giai đoạn này cũng đã ghi nhận vào mình khá đầy đủ mọi phương diện về đời sống tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng. Đời sống ấy được quy chiếu vào văn thơ...

Tôn Sư trọng Đạo – dưới góc nhìn của đạo Phật
Nghiên cứu, Văn hóa

Nói đến truyền thống Tôn sư trọng đạo là nói đến mối quan hệ tương tức và tương nhập. Đây là mối quan hệ cùng nhau, nếu thiếu hay tách biệt sẽ không tồn tại. Có cả thầy và trò trong mối quan hệ trong nhau, cùng nhau, để hiện hữu, chuyển tải và hóa Đạo...

Tìm hiểu trai đàn Giải oan Bạt độ trong nghi lễ Phật giáo xứ Huế
Nghiên cứu, Văn hóa

Trai đàn Giải oan bạt độ là một pháp phương tiện. Nó nhắc nhở mỗi con người nên tự thân ý thức về những hành nghiệp của mình, đừng để gây ương lụy để rồi thọ khổ quả, đó là ý nghĩa “lấy việc độ tử mà độ sinh” trong Đạo Phật. Dẫn nhập: Nghi lễ...

Vai trò của Hòa thượng Giác Tiên đối với phong trào chấn hưng Phật giáo ở Trung Kỳ
Lịch sử, Nghiên cứu

Mở đầu Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, với sứ mệnh “đồng hành” cùng dân tộc cũng bắt đầu từ đó. Vì vậy, sự hưng suy của một quốc gia cũng chính là những nốt nhạc “trầm bổng” của đạo Phật. Nó đã được giới thiệu vào thời hoàng kim của...

Lễ Sóc, Vọng trong lịch sử
Lịch sử, Nghiên cứu, Văn hóa

Hàng tháng, mỗi ngày Rằm, mùng Một Âm lịch, người Việt có thói quen thắp hương nhằm thỉnh cầu các vị thần linh, tổ tiên phù hộ cho bình an, hạnh phúc, may mắn… Lịch âm được xây dựng trên cơ sở quan sát chu kỳ, vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất....