ĐẠO PHẬT
THÍCH ĐỒNG THÀNH

A – GIỚI THIỆU:

– Đạo Phật là một trong những Tôn giáo lớn của nhân loại. Đó là một truyền thống tâm linh có ảnh hưởng rất lớn đến lịch sử văn minh của nhân loại.

– Vì sao Đạo Phật có thể tồn tại lâu dài và có ảnh hưởng tích cực đối với nền văn minh của nhân loại? Đặc tính của đạo Phật là gì? Vai trò của Đạo Phật đối với xã hội ngày nay như thế nào? v.v. Đó là những vấn đề mà chúng ta sẽ tìm hiểu.

B – NỘI DUNG:

I – Định nghĩa:

1. Đạo:

– Chữ Đạo thường có 3 nghĩa:

+Con đường: các cảnh giới như chư thiên (Thiên đạo), loài người (Nhơn đạo), Atula (Atula đạo)…

+Đạo lý: bổn phận, nguyên tắc đạo đức xã hộ, các hành xử giữa người với người.

+Lộ trình đưa đến sự trức nhận (nhận rõ trực tiếp) và thể nhập lý tánh tuyệt đối, chân lý vũ trụ và bản thể vạn vật. Đây chính là ý nghĩa chữ Đạo trong Đạo Phật.

2. Phật:

– Chữ Buddha có nghĩa là Bậc Tỉnh Thức, Đấng Giác Ngộ (Giác Giả), chỉ cho bậc đã giác ngộ hoàn toàn, giải thoát hoàn toàn, chứng đắc cảnh giới Niết Bàn.

*Xét về nghĩa, chữ Giác có 3 nghĩa:

– Tự giác: tự thân tu tập, thành tựu phước huệ viên mãn, giác ngộ được chân lý của vũ trụ, phước trí nhị nghiêm. Chứng ngộ nhân quả thế gian và xuất thế gian.

– Giác tha: dùng bình đẳng trí, vọng tâm vô duyên từ để dộ khắp chúng sánh (Đây là công hạnh của Bồ Tát).

– Giác hạnh viên mãn: Đức Phật chứng được căn bản trí, đoạn trừ phiền não ngũ trược, không còn hai thứ sanh tử, muôn đức đều đầy đủ, 10 hiệu trọn vẹn, nên được tôn xưng là Viên Mãn Giác Hạnh.

* Xét về quả vị, chữ Phật thường được dùng để chỉ 2 quả vị:

– Độc Giác Phật: là bậc hoàn toàn giác ngộ nhưng không có duyên hóa độ chúng sanh.

– Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác: bậc đã giác ngộ hoàn toàn và giáo hóa chúng sanh.

3. Đạo Phật:

Là một truyền thống tâm linh do Đức Phâtk thiết lập, là con đường đưa đến sự giác ngộ do Đức Phật khám phá, chứng ngộ và chỉ dạy.

Đạo Phật có thể hiểu theo 3 nghĩa:

– Trên phương diện đạo đức xã hội, Đạo Phật là lối sống cao thượng, đạo đức, mô phạm để đưa đến hạnh phúc chân thật và trọn vẹn.

– Trên phương diện triết học. Đạo Phật là hệ thống giáo lý, triết lý sâu sắc giúp hành giả nhận rõ chân lý vũ trụ và bản thể của vạn vật.

– Trên phương diện tôn giáo, Đạo Phật là một truyền thống tâm linh tỉnh thức, hưởng đến việc tự lợi và lợi tha, tự giác và giác tha, độ mình và độ người được rốt ráo viên mãn.

II – Đạo phật là một tôn giáo hay một hệ thống triết học?

1. Tôn giáo:

– Theo quan điểm Tây phương, Tôn giáo (religion) là sự thâu lượm sức mạnh siêu nhiên, là sự chú ý hay tôn kinh.

– Theo quan điểm Đông phương, tôn giáo là gốc, nơi sinh ra cành ngọn, giáo là dạy dỗ, là tu sửa những gì đã có => Tôn giáo là sự biểu lộ của những tư tưởng, tình cảm của quần chúng đối với các đấng thần linh siêu nhiên. Đó là một hệ thống tín ngưỡng bao gồm nghi lễ, giáo điều,…

2. Triết học:

– Theo tây phương, Triết học (Philosophi) có nghĩa là yêu chuộng tri thức, là một hệ thống lý thuyết để giải thích về những:

(1) Cái chưa biết (bản thể, siêu hình)

(2) Cái đã biết nhưng chưa rõ ràng (nhận thức luận, tâm lý học, thẩm mỹ học…), dùng ngôn ngữ phức tạp để mổ xẻ vấn đề đơn giản của cuộc sống.

– Theo Đông phương, Triết học là môn học luận lý có tính cách chia chẻ phân tích và làm sáng tỏ từng vấn đề, tìm hiểu đặc điểm và bản chất sự vật.

* Đạo Phật không giống những hình thức tôn giáo Tây phương. Đức Phật cũng không muốn đạo của Ngài là một hệ thống triết học, bởi vì triết học chỉ quanh quẩn trong phạm vi tìm hiểu và lý giải hơn là sự thực hành và thể nghiệm. Đạo Phật không phải riêng của ngành học nào mà nó bao trùm khắp tất cả như: Tôn giáo, luân lý, triết học, khoa học,…

III – Mục đích của Đạo Phật:

1. Điều phục tự thân:

– Là sự phòng hộ, kiểm thúc, điều phục và làm chủ được các căn và văn bản thân mình, để từ đó chế ngự những phiền não trong tâm.

2. Đạt được sự thanh tịnh và an lạc:

– Theo Đạo Phật, sự thanh tịnh và an lạc đích thực không phải đến từ đời sông vật chất, danh vọng hay sự thành đạt trong sự nghiệp mà đến từ trong tâm của minh. Người có sự thanh tịnh và an lạc thì không còn phải sợ hãi, lo âu, phiền muộn dù người ấy đang ở bất cứ nơi đâu, trong bất cứ hoàn cảnh nào và làm bất cứ việc gì.

3. Đạt được sự giải thoát (Moksa), Niết bàn (Nirvana):

– Niết bàn là mục đích tối hậu trong đạo Phật, đó là sự chấm dứt mọi khổ đau, phiền não; là trạng thái thanh tịnh và sáng suốt tuyệt đối; là sự thành tựu trí tuệ tối thượng.

IV – Những đặc tính tiêu biểu của Đạo Phật:

1. Tính chân thật (tathagat):

–  Đạo Phật là đạo Như Thật, đạo nói về chân lý và sự thật. Người tu theo Đạo Phật cần phải xa lìa sự giả dối để trở về với sự thật: sự thật về con người (vô thường, khổ, vô ngã) sự thật về thế giới (duyên khởi, nhân quả).

– Phương pháp tu tập, sự thành đạo và sự giáo hóa của Đức Phật được đặt trên nền tảng của nguyên lý Như thị hay Như Thật, nghĩa là trở về với cái nguồn thanh tịnh của chân tâm.

– Để nhận được tính Như thật đó, hành giả phải thực hành những nguyên lý (Tứ Thánh Đế, Duyên Khởi, Vô ngã v.v.) theo lộ trình Giới Định Tuệ.

2. Tính nhân bản:

– Nhân bản là đáp ưng và giải quyết những nhu cầu, ưu tư và ước vọng chân chính của loài người. Đức Phật không chấp nhạn quan điểm về một thượng đế hay đấng sáng tạo quyết định vận mệnh của mỗi người mà ngược lại, trên nền tảng của nhân quả nghiệp báo, Ngài khẳng định hạnh phúc hay khổ đau của mỗi người hay mỗi cộng đồng do chính con người hay chính khổ đau của mỗi người hay mỗi cộng đồng là do chính con người hay chính cộng đồng ấy quyết định.

– Tinh thần tự lực được xem là nhân tố chính để thành tựu mọi ước vọng của con người.

– Theo Đạo Phật, con người không chỉ có khả năng hoàn thiện nhân cách của chính mình mà còn có thể tu tập chứng đắc các quả vị thánh thiện, ngay cả quả vị Phật,

3. Tinh thần từ bi và trí tuệ:

– Đạo Phật được gọi là đạo từ bi, đạo cứu khổ. ở đâu có Đạo Phật ở đó có tình thương và sự sống đích thực. Hành giả tu theo Đạo Phật là người đang nhận diện, thể nghiệm và ban rải lòng từ bi đến cho mọi muôn loài, đến cả pháp giới chúng sinh.

– Trong Phật pháp, Chánh kiến là yếu tố đầu tiên trong nhận thức và tu tập, mục đích tối hậu của Đạo Phật là thành tựu trí tuệ giải thoát. Đạo Phật luôn lấy trí tuệ làm sự nghiệp.

–  Từ bi và trí tuệ được xem là hai yếu tố cần và đủ của những hành giả Phật giáo, đó chính là nền tảng của Đạo Phật.

4. Tinh thần thực tiễn:

– Đạo Phật không bàn đến những vấn đề siêu hình, không hứa hẹn một tương lai xa xôi, mà chỉ chú trọng tìm hiểu và giải quyết những vấn đề trước mắt của kiếp người.

– Một trong những nghĩa của chữ Pháp là thiết thực, hiện tại, không hoài niệm về quá khứ, không vọng tưởng về tương lai mà chỉ tiếp xúc trọn vẹn với hiện tại.

5. Tinh thần hướng đến tự do, giải thoát:

– Tùy theo căn cơ, nghiệp thức, hoàn cảnh và nhân duyên khác nhau mà mỗi người đến để tìm hiểu và hành trì theo Đạo Phật bằng những phương cách khác nhau.

– Đạo Phật đề cao tinh thần tự do tư tưởng, tự do ý chí, tự do tu tập. Nhưng đó không phải là sự tùy tiện mà là sự tự do trong ý thức tự chủ. Trên nền tảng của sự tự do này, nhiều tư tưởng giáo lý và nhiều tông phái được hình thành. Tuy là có sự khác nhau, nhưng giống như nước bốn biển chỉ có một vị mặn, các hệ thống tư tưởng và tông phái của Đạo Phật đều hướng đến một mục tiêu tối hậu là Giác ngộ, giải thoát.

C – KẾT LUẬN

– Đạo Phật không phải là một hệ thống lý thuyết suông mà là một phương pháp để thực tập và thể nghiệm.

– Người học Phật không chỉ giáo lý của Đức Phật mà còn phải học từ đời sống phạm hạnh, mô phạm và thanh tịnh của Ngài để áp dụng cho đời sống tu học của mình.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Tứ diệu đế với vấn đề giáo dục đạo đức toàn cầu
Luận, Phật học, Văn hóa

TÓM TẮT Tứ diệu đế hay là bốn chân lý vĩ đại của Phật giáo chính là cốt tủy cơ bản để hợp thành học thuyết nhân sinh cứu đời. Đó là kết quả suy ngẫm và trải nghiệm thông qua thực tiễn cuộc sống của chính Phật tổ và sự tổng kết những suy...

Thông Điệp Thành Đạo Của Đức Phật
Phật học, Sự kiện

Vậy là hai mươi sáu thế kỷ đã trôi qua, kể từ một đêm khu rừng hoang vắng bên bờ sông Ni-liên-thuyền (Nairanjama), ánh trăng chiếu lờ mờ bàng bạc trong không gian hoàn toàn im ắng, cô tịch. Khu rừng chìm trong màn đêm huyền ảo, thỉnh thoảng có âm vang những tiếng muông thú kêu trong đêm trường nghe rờn rợn, tiếng côn trùng...

Đôi Điều Về Kinh Kalama
Kinh, Phật học

Nhà đại văn hào Nga Lép Tôlxtôi nói rằng: “Những chân lí sâu sắc nhất đồng thời cũng là giản dị nhất”. Nét đặc sắc khiến các bài thuyết pháp của Đức Phật Thích Ca có sức thuyết phục và hấp dẫn lớn, không phải chỉ là ở tính lôgíc chặt chẽ của lập luận, mà còn ở những chân lí sâu sắc mà giản dị, được trình bày dưới hình thức gọn nhẹ, hình ảnh, và nhiều...

Kinh tạng Pali mô tả tiến trình tu tập Giới – Định – Tuệ như thế nào?
Kinh, Phật học

Chỉ có giới, định, tuệ mới giúp cho thân tâm chúng ta an lạc. Việc hành đạo bắt đầu tại đây và ngay bây giờ. Đau khổ và giải thoát hay đạo ở tại đây và ngay bây giờ. Những lời dạy của đức Phật như giới luật và trí tuệ trực chỉ hướng đến...

Quá trình phát triển luận thư của ba Bộ phái Thượng tọa bộ, Nhất thiết hữu bộ và Đại thừa Phật giáo
Luận, Phật học

Mỗi bộ phái đều có luận thư riêng tuỳ theo từng giai đoạn, thời kỳ, văn hoá của từng quốc gia, cả ba bộ phái đều tập trung diễn giải làm sáng tỏ những lời Phật dạy trong Kinh tạng và Luật tạng, để giúp cho người đọc, người hành trì có thể tiếp thu...

Tư tưởng “Bát bất” của ngài Long Thọ
Luận, Phật học

Bát Bất chính là “trung”, hiển thị lý trung đạo, “trung” chính là tướng “không” của các pháp, sử dụng chữ “bất” để hiển bày ý nghĩa chữ “không”. Ở đây, cần phải khẳng định, khái niệm “Không” (Sūnyatā) mà Phật giáo Đại thừa đê cập… DẪN NHẬP Nói đến Phật giáo Ấn Độ là nói đến...

Năm Phương Pháp Chế Ngự Phiền Não
Luận, Phật học

Cuộc sống bộn bề, nhiều lo toan làm cho con người cảm thấy mệt mỏi. Mệt mỏi hơn khi phải sống chung với những người, những điều… mình không ưa thích. Trong môi trường sống như vậy, người biết tu tập sẽ có cách làm cho cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Khi có người làm cho mình phiền giận, nếu biết tu tập, mình...

Tầm quan trọng của tu tập Chánh niệm trong việc thực hành thiền Vipassanā
Luận, Phật học

Dẫn nhập Đức Phật đến với đời vì một nhân duyên lớn, không ngoài mục đích giúp chúng sanh thoát khỏi khổ đau sanh tử và có cuộc sống hạnh phúc. Khi sinh ra không ai muốn đau khổ, họ đã sống để tìm kiếm hạnh phúc chân thật của cuộc đời. Mục tiêu chính...

Nghiên cứu sự phát triển lý tưởng Bồ tát qua các thời kỳ Phật giáo
Luận, Phật học

DẪN NHẬP Không phải ngẫu nhiên mà đức Phật Thích Ca được tôn xưng là bậc Thánh nhân, bậc Toàn giác với đầy đủ mười danh hiệu trên thế gian, cũng không phải một sớm hay một chiều mà thành tựu viên mãn công hạnh tuyệt vời ấy được. Tất cả những thành quả ấy...

Kinh Hoa Nghiêm (Gandavyuha): Lý tưởng Bồ Tát và Phật
Kinh, Phật học

Nếu chúng ta bước vào Hoa nghiêm (Gaṇḍavyūha)[1] sau khi qua Lăng già (Laṅkāvatāra) Kim cang (Vajracchedika), Niết-bàn (Parinirvāṇa), hay sau Pháp hoa (Saddharma-puṇḍarīka) và Vô lượng thọ (Sukhāvatīvyūha), thì đây là một cuộc thay đổi toàn diện trên sân khấu mà tấn kịch tôn giáo vĩ đại của Phật giáo Đại thừa được trình diễn, chúng ta không thấy có cái gì lạnh lùng, xám xịt; không...

Phẩm tính quan trọng của một người học trò từ trường hợp Tôn giả Angulimala
Luận, Phật học

Đức Phật là bậc đại giác ngộ, đại từ bi, đại trí tuệ. Ngài đã khẳng định: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh” (Kinh Đại Bát Niết Bàn). Điều này cho thấy, mỗi chúng sanh dù ác hay thiện, già hay trẻ, nam hay nữ, cao quý hay mọi rợ… đều có thể...

Cuộc đời Tôn giả Ānanda trong Kinh tạng Nikaya
Luận, Phật học

Trên con đường hoằng hóa, Đức Thế Tôn độ được vô số đệ tử có duyên với Ngài có phẩm hạnh cao quý như: Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, Anuruddhā, Upāli, Rāhula, Ānanda,… Đặc biệt, Tôn giả Ānanda được kinh điển khắc họa với những công hạnh nổi bật. Không những là đệ tử đa văn đệ...

Tứ diệu đế với vấn đề giáo dục đạo đức toàn cầu
Luận, Phật học

TÓM TẮT Tứ diệu đế hay là bốn chân lý vĩ đại của Phật giáo chính là cốt tủy cơ bản để hợp thành học thuyết nhân sinh cứu đời. Đó là kết quả suy ngẫm và trải nghiệm thông qua thực tiễn cuộc sống của chính Phật tổ và sự tổng kết những suy...

Từ pháp hành của Tôn giả La Hầu La nghĩ đến việc giáo dục thiếu niên hiện nay
Luận, Phật học

Tóm tắt: Tăng đoàn thời Đức Phật còn tại thế không những có hai giai cấp quyền quý tại Ấn Độ là Bà La Môn như: Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Đại Ca Diếp,… và Sát đế lợi như: Đề Bà Đạt Đa, A Nan, Ma Ha Ba Xà Ba Đề, Da Du Đà La,…...

Tìm hiểu về Dị Bộ Tông Luân Luận và một số quan điểm nổi bật
Kinh, Phật học

Tóm tắt: Dị Bộ Tông Luân Luận do Bồ tát Thế Hữu (Vasumitra) tạo tác và ngài Huyền Trang dịch từ Phạn văn sang Hán văn, với nội dung chính yếu giới thiệu về quá trình hình thành và phân chia của 20 bộ phái với 194 quan điểm. Những quan điểm được truyền bá trong...

Chúng tôi đọc Kinh Pháp hoa – Phẩm Phương tiện
Kinh, Phật học

PHẨM PHƯƠNG TIỆN (Đây là phẩm cốt tủy của kinh. Bảy phẩm kế tiếp (3 đến 9) là các phẩm bàn luận mở rộng về nội dung của phẩm này). Ý chính 1. Mọi cách thức của cuộc sống đều là phương tiện chứ không phải mục đích, nên đừng có khoe khoang để rồi...