Theo Hòa Thượng Thích Chơn Thiện, vượt lên ý nghĩ tâm linh và vẻ đẹp kiến trú, chùa Một Cột trở thành biểu tượng của Thăng Long – Hà Nội, của văn hóa Việt Nam là bởi giá trị lịch sử to lớn của nó cũng triết lý hành động mà vị vua sáng lập ra  nó muốn truyền lại cho đời sau.

Ngôi chùa nhỏ, giá trị lịch sử lớn

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, chính vua Lý Thái Tông là người cho xây dựng chùa Một Cột và đặt tên là chùa Diên Hựu, không phải cầu phúc để sinh con, mà là mong cho đất nước tồn tại lâu dài. Đây mới là ý nghĩa đúng của chùa Một Cột.

Chùa Diên Hựu là tiếp nối chuỗi sự kiện Lý Công Uẩn sau khi lên ngôi liền cho dời về Thăng Long để mở rộng kinh thành và phát triển kinh tế – xã hội, vì vùng Hoa Lư chật hẹp, tù túng. Cũng ngay sau đó ông cho xây dựng cùng một lúc nhiều ngôi chùa, khuyến khích thanh niên đi tu, cho đinh thỉnh kinh Phật giáo tại Trung Quốc. Đến đời Lý Thái Tông, ” ông xuống chiếu phát tiền thuê thợ làm chùa quán ở các hương ấp, tất cả 150 chổ” (theo Đại Việt sử ký toàn thư). Rõ ràng, một đằng là xây dựng để phát triển kinh tế xã hội, một đằng là phát triển văn hóa, và dùng văn hóa Phật giáo để đề kháng với văn hóa phương Bắc; dùng văn hóa để kết nối toàn dân, tạo nên sức mạnh cho dân tộc, nếu không sẽ bị ảnh hưởng cảy Nho giáo Trung Quốc và dễ bị phụ thuộc. Điều này thể hiện ý chí độc lập, tự cường của mình. Lý Thái Tông vẫn tiếp nối sự nghiệp, đường lối của vua cha, nên việc xây dựng chùa Diên Hưu cũng trong ý hướng đó, ý hướng để thiết lập văn hóa để văn hóa, đất nước phát triển, độc lập dâu dài. Nói như thế mới thấy được vai trò lịch sử độc đáo chùa Một Cột và hậu thế phải có trách nhiệm giữ gìn, bảo tồn giá trị lịch sử đó. Không phải ngôi chùa nhỏ mà giá trị lịch sử nhỏ.

Triết lý hành động: Tùy duyên nhi bất biến

Tại sao lại gọi là chùa Một Cột và xây một cột? Lý Thái Tông rất giỏi Phật học, một cách tự thân. Vậy nên, ý kiến xây dựng chùa Một Cột hẳn phải là ý kiến của Lý Thái Tông. Để xây dựng chùa Một Cột, ông ra chiếu chỉ xây dựng chùa, vừa là biểu mẫu của ngôi chùa. Vì đó là triết lý của Phật giáo, không thể khác hơn được, của một ngườ, một triều đại đang đề cao vai trò của Phật giáo thành Quốc giáo. Một cột là bởi theo triết lý duyên khỏi của Phật giáo, tất cả các pháp dung nhiếp (dính chặt lại) lẫn nhau. Một là tất cả, tất cả là một. Một ấy là pháp giới duyên khởi. tất cả các hiện hữu đều do điều kiện sinh khởi lên. Ngay như chùa Một Cột không có mặt thượng đế, nó phủ nhận luôn cả văn hóa Hồi giáo, Ấn giáo, Thiên chúa giáo, Tin lành giáo, bởi nó không chủ trương có nguyên nhân đầu tiên. Và cõi đời này là thật, người thấy nó hư là vì cái nhìn cùa người thấy nó hư, còn tự nó thật. Cái tâm khi thanh tịnh sẽ thấy thế giới này là thật, còn cái tâm đầy tham sân si thì sẽ thấy nó không thật.

Ngôi chùa đi theo triết lý Tùy nhiên nhi bất biến (Tùy hoàn cảnh mà giữ cái bất biến), khởi sinh ra triết lý Dĩ bất biến, ứng vạn biến Hồ Chủ Tịch dùng sau này. Đó hẳn là triết lý của Việt Nam và giáo lý này thích ứng với triết lý Việt Nam. Ngôi chùa để lại cho đời sau triết lý hành động (giống như cẩm nang), chứ không phải chỉ tín ngưỡng không thôi. Người ta đến chùa thắp hương cầu nguyện, nhưng khi đọc được những câu đói chứa đựng triết lý, tư tưởng, người ta giật mình để sáng tâm.

Nói về thẩm mỹ xây dựng chùa, có cây, đá với nước, thể hiện sự hòa hợp thiên nhiên. Hồ nước có thể coi là biển đời, thế tục, trần thế, ngôi chùa là hình ảnh hoa sen nổi lên trên cuộc đời. Ngôi chùa ở trên một cái trụ như tòa sen, như hoa sen ở trong bù, từ dưới nước mọc lên. Hoa sen là biểu tượng của chân lý, từ dươi nước mọc lên. Hoa sen là biểu tượng của chân lý, từ cuộc đời mà ra, ở trên cuộc đời, là cái người ta vươn tới.

Triết lý Một, triết lý Nhất của Việt Nam không chỉ có chùa Một Cột. Như đàn bầu, chỉ một dây nhưng khởi sinh ra hàng ngàn âm điệu. Từ một mà biến ra thành ngàn, vì thế, nếu mình không giữ cái Một (độc lập) thì sẽ mất mình, nhưng nếu chỉ ôm khư khư cái Một đó cũng không thể tồn tài, mà phải thích ứng với hoàn cảnh. Giống như trong thời đại hội nhập văn hóa, phải tiếp thu văn hóa của các nước khác, nhưng vẫn phải giữ cái bất biến. Phải có cái của mình, rồi mới tiếp thu, nếu không sẽ làm mất mình. Triết lý này linh hồn của văn hóa Lý – Trần và cũng là linh hồn của văn hóa Việt Nam.

Trùng tu chùa Một Cột như thế nào ?

Trùng tu chùa Một Cột là để hưng khởi lại trí tuệ dân tộc Việt Nam như đã nói ở trên, mà trước hết là lưu giữ những giá trị của công trình kiến trúc độc đáo của dân tộc của triều đại đã có công dựng nước. Có thể làm lớn chùa Một Cột cho xứng với thời đại. Chùa phải có cảnh quan xung quanh, khi quan khách đến phải có chổ ngồi, vì thế có thể xây dựng chuổi xung quanh (theo mô hình hiện đại để nói lên tiếng nói thời đại), làm nổi bật ngôi chùa. Cũng nên mở rộng hồ cho thoáng mát, làm đẹp thêm khung cảnh của quần thể di tích Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh… Người Việt Nam đến đây để chiêm ngưỡng chùa Một Cột, cũng là để học hỏi triết lý hành động mà đời xưa để lại và xây dựng văn hóa Việt Nam theo triết lý hành động mà đời xưa để lại và xây dựng văn hóa Việt Nam theo triết lý đó. Đây mới là điều mà các vị vua muốn nói cho đời sau chứ không phải để chỉ lại một ngôi chùa đơn thuần.

Thích Chơn Thiện

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Giải mã Phật viện Đồng Dương nhìn từ cấu trúc của Thai tạng giới mạn-đà-la Mật tông.
Lịch sử, Nghiên cứu, Văn hóa

Phế  tích Đồng Dương (1) là tổ hợp kiến trúc đền-tháp Phật giáo quan trọng nhất của vương quốc Champa, hiện tọa lạc tại xã Bình Định Bắc, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Phế tích đồ sộ này đã được Henri Parmentier và Charles Carpeaux khai quật trong thời gian từ ngày 07-9-1902 đến...

Khám phá chùa Hoa Yên tại núi Yên Tử
Chùa Việt

Chùa Hoa Yên Yên Tử là một trong những địa điểm du lịch tâm linh được nhiều du khách thập phương chọn lựa. Ngôi chùa này có những điểm độc đáo trong thiết kế, lịch sử và sự tích xa xưa. Cùng khám phá vẻ đẹp chùa Hoa Yên Tử qua nội dung bài viết...

Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử và Thiền phái Liễu Quán – Những nét tương đồng
Lịch sử, Nghiên cứu

TÓM TẮT Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử là thiền phái Phật giáo yêu nước, nhập thế, kết hợp chặt chẽ giữa đời và đạo, đạo với đời. Vào thế kỷ XVII-XVIII, hệ tư tưởng của thiền phái Trúc Lâm lại có điều kiện tỏa sáng trong đời sống người dân. Hệ tư tưởng này...

Ngôi cổ tự huyền bí bậc nhất trấn Sơn Nam
Chùa Việt

Hiện nay cả hai chùa Keo đều lưu giữ nhiều di vật quý giá chứa đựng những điều huyền bí gắn liền với cuộc đời Thiền sư Không Lộ. Không chỉ là một danh tích gắn liền với cuộc đời tu Phật của vị thiền sư nổi tiếng Dương Không Lộ, chùa Keo còn là...

Tư tưởng nhập thế của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử trong sự nghiệp đoàn kết, xây dựng và phát triển đất nước
Luận, Nghiên cứu, Văn hóa

Tóm tắt: Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ thế kỉ thứ I trước Công nguyên và đồng hành trong đời sống tinh thần của dân tộc. Tuy nhiên, đến thế kỷ 13 khi xuất hiện Thiền phái Trúc Lâm mà vua Trần Nhân Tông là vị tổ sư khai sáng thì Phật giáo...

Tinh thần nhập thế, hộ quốc an dân và công hạnh các bậc cao tăng trong lịch sử
Nghiên cứu, Văn hóa

Tinh thần nhập thế của Phật giáo đã có từ thời Mâu Tử, nhưng dưới thời Vua Trần, thì được phát triển mạnh mẽ nhất. Đặt nền móng cho tinh thần nhập thế ấy là khi tướng Trần Thủ Độ nói với Vua Trần Thánh Tông: “Tôi dám nói rằng bệ hạ vì sự tự...

Ảnh hưởng của Phật giáo trong văn học chữ Nôm giai đoạn nửa cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX
Lịch sử, Nghiên cứu, Văn hóa

Giai đoạn lịch sử xã hội đầy biến chuyển, phản ảnh đời sống con người văn học chữ Nôm giai đoạn này cũng đã ghi nhận vào mình khá đầy đủ mọi phương diện về đời sống tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng. Đời sống ấy được quy chiếu vào văn thơ...

Tôn Sư trọng Đạo – dưới góc nhìn của đạo Phật
Nghiên cứu, Văn hóa

Nói đến truyền thống Tôn sư trọng đạo là nói đến mối quan hệ tương tức và tương nhập. Đây là mối quan hệ cùng nhau, nếu thiếu hay tách biệt sẽ không tồn tại. Có cả thầy và trò trong mối quan hệ trong nhau, cùng nhau, để hiện hữu, chuyển tải và hóa Đạo...

Tìm hiểu trai đàn Giải oan Bạt độ trong nghi lễ Phật giáo xứ Huế
Nghiên cứu, Văn hóa

Trai đàn Giải oan bạt độ là một pháp phương tiện. Nó nhắc nhở mỗi con người nên tự thân ý thức về những hành nghiệp của mình, đừng để gây ương lụy để rồi thọ khổ quả, đó là ý nghĩa “lấy việc độ tử mà độ sinh” trong Đạo Phật. Dẫn nhập: Nghi lễ...

Ngôi cổ tự chứa nhiều tác phẩm điêu khắc thời Trần
Chùa Việt

Chùa Thái Lạc được xây dựng tại thôn Quang Trung, xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Ngôi chùa hiện lưu trữ nhiều bức chạm gỗ cổ mà các nhà nghiên cứu cho rằng, có niên đại từ thời Trần (1225 – 1400). Mảng chạm tinh xảo thời Trần chùa Thái Lạc. Ảnh:...

Vai trò của Hòa thượng Giác Tiên đối với phong trào chấn hưng Phật giáo ở Trung Kỳ
Lịch sử, Nghiên cứu

Mở đầu Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, với sứ mệnh “đồng hành” cùng dân tộc cũng bắt đầu từ đó. Vì vậy, sự hưng suy của một quốc gia cũng chính là những nốt nhạc “trầm bổng” của đạo Phật. Nó đã được giới thiệu vào thời hoàng kim của...

Lễ Sóc, Vọng trong lịch sử
Lịch sử, Nghiên cứu, Văn hóa

Hàng tháng, mỗi ngày Rằm, mùng Một Âm lịch, người Việt có thói quen thắp hương nhằm thỉnh cầu các vị thần linh, tổ tiên phù hộ cho bình an, hạnh phúc, may mắn… Lịch âm được xây dựng trên cơ sở quan sát chu kỳ, vị trí của Mặt Trăng so với Trái Đất....

Hệ phái Khất sĩ: Quá trình phát triển và những đóng góp
Lịch sử, Nghiên cứu

Tóm tắt Đạo Phật Khất sĩ Việt Nam xuất hiện trong một giai đoạn đặc biệt của đất nước khi bị bảo hộ của Pháp. Xã hội tồn tại hai sắc thái rõ rệt. Nông gia và thành thị. Do tính tương phản của văn hóa và nếp sống đó, một thời gian dài xã hội...

Thiền phái Liễu Quán: Sự truyền thừa và phát triển
Lịch sử, Nghiên cứu

Tóm tắt: Thiền phái Lâm Tế Trung Quốc du nhập vào  Đàng Trong Việt Nam  nửa cuối thế kỷ XVII qua bước chân hoằng hóa của chư Tổ sư người Hán. Kế thừa truyền thống chư Tổ thiền phái Trúc Lâm Việt Nam; Thiền sư Liễu Quán (1667-1742) sau khi đắc pháp với Đại sư Minh...

Tu viện Bát Nhã với phong cảnh hữu tình, thiên nhiên trong lành bao bọc
Chùa Việt

Tu viện Bát Nhã đẹp như chốn thần tiên, xung quanh là đồi chè xanh mướt, rất gần với thác Damb’ri hùng vĩ. Tu viện Bát Nhã là một trong những điểm du lịch tâm linh ấn tượng của tỉnh Lâm Đồng. Không chỉ sở hữu kiến trúc đậm chất Á Đông đầy mê hoặc,...

Tư tưởng thiền phái Tào Động Trung Hoa và ở Việt Nam
Lịch sử, Nghiên cứu

Dẫn nhập Phái Tào Động được thành lập vào khoảng cuối đời Đường. Thiền sư Động Sơn Lương Giới tu học và đắc đạo nơi thiền sư Vân Nham Đàm Thịnh. Thiền sư đến hoằng pháp tại Đông Sơn Phổ Lôi Thiền Tự ở Giang Tây, phát huy tông phái lớn mạnh, sáng lập giáo...