Chùa Dâu nằm trong thôn Khương Tự, xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc, cách Hà Nội về phía Đông Nam khoảng 30 km, là một trong những ngôi chùa cổ nhất ở nước ta được gìn giữ cho đến ngày nay.

Chùa nguyên có tên chữ là Pháp Vân. Đến đời Lý, chùa được đổi tên thành Cổ Châu. Sang đời Trần lại đổi thành Thiền Định và đến đời Hậu Lê, chùa lại có tên là Diên Ứng.

Chẳng rõ lý do vì sao chùa lại được đổi sang nhiều tên như vậy, chúng tôi chỉ biết chùa đã có mặt ở vùng đất Luy Lâu mà một thời là cố đô của Phật giáo này vào khoảng đầu thế kỷ thứ 3, Tây lịch. Lịch sử của chùa đã gắn liền với huyền thoại Man Nương, người con gái làng Mãn Xá ở bên kia sông Đuống, sang bên này bờ Bắc học đạo với Thiền sư Khâu-đà-la, Ngài là người Thiên Trúc ở chùa Linh Quang, xã Phật Tích – Tiên Sơn, là người rất tinh thông trong việc kết hợp Mật Tông với tín ngưỡng dân gian để truyền bá Phật pháp và được cư dân vùng Luy Lâu mến mộ.

Tương truyền, một hôm sau giờ hành lễ, Khâu-đà-la đã bước qua người Man Nương trong lúc nàng đang nằm ngủ khiến nàng thụ thai. Một năm hai tháng sau, nhằm ngày Phật đản, Man Nương sinh hạ một bé gái và mang đến trả cho Thiền sư. Khâu-đà-la bồng đứa bé đến một gốc cây cổ thụ ven sông, niệm thần chú rồi dùng thiền trượng gõ vào gốc cây. Cây nứt ra, đứa bé được đặt vào. Cây khép lại và một mùi hương thơm ngát toả ra. Kỷ vật cuối cùng mà Khâu-đà-la trao cho Man Nương là cây thiền trượng với lời dặn “Khi nào gặp trời hạn hán thì cắm cây thiền trượng này xuống đất mà cầu nguyện, phép mầu sẽ hiện ra”. Man Nương làm theo, quả nhiên có sự linh nghiệm: trời đổ mưa.

Sau một đêm mưa to gió lớn, cây cổ thụ, nơi gởi xác đứa con gái của Man Nương bỗng đổ xuống sông và trôi về làng Dâu. Dân làng không ai khiêng nổi cây, may có Man Nương dùng dải yếm kéo được. Đem lên bờ, đêm ấy dân làng được thần báo mộng, khuyên nên đem cây tạc tượng để thờ. Từ đó ra đời bốn pho tượng nữ thần: thần Mây (tức Pháp Vân, còn gọi là Bà Dâu, thờ ở chùa Thiền Định), thần Mưa (tức Pháp Vũ, còn gọi là Bà Đậu, thờ ở chùa Thành Đạo), thần Sấm (tức Pháp Lôi, còn gọi là Bà Tướng, thờ ở chùa Phi Tướng) và thần Chớp (tức Pháp Điện, còn gọi là Bà Dàn, thờ ở chùa Phương Quan).

Huyền thoại Man Nương, người con gái trở thành Phật Mẫu sinh ra Tứ Pháp đã khiến cho tín đồ Phật giáo và du khách thập phương hằng năm về chùa Dâu mở hội vào ngày Phật đản, như nhân gian có câu:

“Dù ai đi đâu về đâu,
Hễ trông thấy tháp chùa Dâu thì về.
Dù ai buôn bán trăm nghề,
Nhớ ngày Phật đản thì về hội Dâu”.

Hội chùa Dâu không chỉ là dịp để các Phật tử hành hương về chiêm bái Phật, Tổ, mà còn được tham dự các nghi thức cổ truyền của dân tộc. Hội diễn ra khắp cả tổng với các đám rước tưng bừng (gồm rước chào, rước đón, rước đưa), thỉnh các tượng Bà Đậu, Bà Tướng, Bà Dàn về qui tụ với chị cả là Bà Dâu ở chùa Diên Ứng.

***

Sách Cổ Châu Pháp Vân Phật bản hạnh kể rằng, Khâu-đà-la lập am ở duới gốc cây đa, rất có thể ngôi chùa Dâu đầu tiên chỉ là một ngôi đền thờ các vị nữ thần nông nghiệp theo tín ngưỡng dân gian và người ta đã đem thờ Phật chung với các vị thần. Tại chùa Dâu, nhân dân vẫn thờ Pháp Vân, một trong 4 vị thần nông nghiệp của làng quê. Việc làm đó đã nói lên được rằng ông cha ta đã đón nhận Phật giáo một cách trân trọng, cởi mở nhưng không làm mất bản sắc truyền thống của mình. Việc Phật hóa các nữ thần của mình trở thành các Phật bà là một nét đặc sắc của Phật giáo nước ta.

Trải qua nhiều lần trùng tu, xây dựng nhưng chùa Dâu vẫn giữ được nét kiến trúc độc đáo cổ xưa. Qua các pho tượng đá, qua phong cách chạm khắc trên các kèo nhà, qua các hoa văn trang trí, chúng ta không chỉ nhận ra sự tinh tế, uyển chuyển trong nghệ thuật chạm khắc, mà còn thấy được tính tư tưởng qua quan niệm sống của người xưa. Chúng ta cũng được nhìn thấy bóng dáng người quân tử qua hình dạng cây trúc dưới mái chùa.

Qua thời gian quá lâu, bị xuống cấp rất nhiều, hiện chùa đang được Bộ Văn Hoá Thông Tin cho trùng tu lại. Khi chúng tôi đến, phía trước sân chùa là một đống đổ nát bao gồm gạch, ngói và nhiều vật liệu xây dựng khác đang còn bày biện ngổn ngang.

Hiện nay chùa còn lưu giữ nhiều tác phẩm văn hoá nghệ thuật khác nhau rất có giá trị về mặt lịch sử như tượng đá Thạch Quang, tượng bà Pháp Vân (cả bệ và tượng cao 2,8m) tượng Ngọc Nữ thế kỷ thứ 14, tượng bà chúa Trắng, tượng bà chúa Đỏ…. Trong đó, chùa còn giữ được bản khắc gỗ “Cổ Châu Phật Bản hạnh” rất có giá trị trong việc giúp ích cho việc nghiên cứu sử sau này.

Nằm trên một khu đất rộng ven sông Dâu, một nhánh của sông Đuống, chùa Dâu, tức chùa Pháp Vân đã từng là một trung tâm Phật giáo lớn của cả nước: trung tâm Luy Lâu. Chính nơi đây đã chứng kiến và đào tạo nên các vị Thiền sư danh tiếng như: Thiền sư Tỳ-ni-đa-lưu-chi (người Thiên Trúc, sang nước ta vào khoảng năm 580), Thiền sư Pháp Hiền và các Thiền sư danh tiếng khác như Trì Bát, Định Không, Thiện Hội… Sách Thiền Uyển Tập Anh còn ghi lại cuộc hội ngộ và tâm truyền độc đáo giữa Thiền sư Tỳ-ni-đa-lưu-chi và Thiền sư Pháp Hiền diễn ra ở chùa Dâu, đánh dấu sự xuất hiện của Thiền trong đời sống văn hoá dân tộc.

Đức Dung.
(Bài viết có tham khảo “Những ngôi chùa nổi tiếng Việt Nam” của Võ Văn Tường)
[Tập san Pháp Luân – số 14, tr.53, 2005]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Khám phá chùa Hoa Yên tại núi Yên Tử
Chùa Việt

Chùa Hoa Yên Yên Tử là một trong những địa điểm du lịch tâm linh được nhiều du khách thập phương chọn lựa. Ngôi chùa này có những điểm độc đáo trong thiết kế, lịch sử và sự tích xa xưa. Cùng khám phá vẻ đẹp chùa Hoa Yên Tử qua nội dung bài viết...

Ngôi cổ tự huyền bí bậc nhất trấn Sơn Nam
Chùa Việt

Hiện nay cả hai chùa Keo đều lưu giữ nhiều di vật quý giá chứa đựng những điều huyền bí gắn liền với cuộc đời Thiền sư Không Lộ. Không chỉ là một danh tích gắn liền với cuộc đời tu Phật của vị thiền sư nổi tiếng Dương Không Lộ, chùa Keo còn là...

Ngôi cổ tự chứa nhiều tác phẩm điêu khắc thời Trần
Chùa Việt

Chùa Thái Lạc được xây dựng tại thôn Quang Trung, xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Ngôi chùa hiện lưu trữ nhiều bức chạm gỗ cổ mà các nhà nghiên cứu cho rằng, có niên đại từ thời Trần (1225 – 1400). Mảng chạm tinh xảo thời Trần chùa Thái Lạc. Ảnh:...

Tu viện Bát Nhã với phong cảnh hữu tình, thiên nhiên trong lành bao bọc
Chùa Việt

Tu viện Bát Nhã đẹp như chốn thần tiên, xung quanh là đồi chè xanh mướt, rất gần với thác Damb’ri hùng vĩ. Tu viện Bát Nhã là một trong những điểm du lịch tâm linh ấn tượng của tỉnh Lâm Đồng. Không chỉ sở hữu kiến trúc đậm chất Á Đông đầy mê hoặc,...

Chiêm ngưỡng chùa Bửu Minh và nét đẹp cổ kính tồn tại cùng tháng năm
Chùa Việt

Chùa Bửu Minh được xem là một trong những ngôi chùa có đỉnh cao nhất Việt Nam, tháp chùa trang nghiêm, giữa bốn bề là những đồi chè xanh hút mắt. Cách trung tâm TP Pleiku hơn 15 km về phía Bắc, chùa Bửu Minh tọa lạc tại xã Nghĩa Hưng (huyện Chư Păh) là...

Khám phá kiến trúc độc đáo của ngôi chùa phủ đầy gốm sứ Bát Tràng
Chùa Việt

Với sự kết hợp giữa văn hóa làng nghề gốm Bát Tràng và kiến trúc tâm linh, chùa Tiêu Dao mang vẻ đẹp độc đáo, thu hút du khách đến tham quan, chiêm bái. Làng gốm Bát Tràng có hai thôn, là Giang Cao và Bát Tràng. “Ngôi chùa gốm sứ” Tiêu Dao, được xây...

Chiêm ngưỡng ngôi chùa hơn 100 tuổi có pho tượng Kim Thân Phật Tổ ngoài trời cao nhất Việt Nam
Chùa Việt

Chùa Long Sơn có tuổi đời hơn một trăm năm, thu hút du khách bởi lối kiến trúc đậm chất Á Đông. Đặc biệt, đây là ngôi chùa có pho tượng Phật ngoài trời cao nhất Việt Nam – đó là tượng Kim Thân Phật Tổ cao 24m, đường kính đài sen rộng 10m. Chùa...

Chùa Thầy-Sự Kết Hợp Hài Hòa Kiến Trúc Dân Gian và Kiến Trúc Phật Giáo
Chùa Việt, Kiến trúc-Mỹ thuật, Nghiên cứu

Chùa Thầy là một ngôi chùa nổi tiếng của vùng Quốc Oai (Hà Tây trước đây, Hà Nội hiện nay), gắn với vị sư tổ thời Lý Từ Đạo Hạnh, người có công truyền bá Phật giáo, xây dựng chùa, chữa bệnh, dạy nghề rối cho người dân nơi đây. Ra đời từ thời Lý,...

Ngôi chùa 900 năm tuổi cổ kính linh thiêng nổi tiếng, nằm trên đỉnh núi ở Hà Nam
Chùa Việt

Là ngôi chùa cổ có lịch sử gần nghìn năm tuổi còn lưu giữ được nhiều hiện vật có từ thời Lý, chùa Long Đọi Sơn hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp cổ kính, linh thiêng và yên bình. Chùa Long Đọi Sơn hay còn gọi là chùa Đọi nằm trên đỉnh núi Đọi...

Ngôi chùa cổ Việt Nam “gánh” tượng Phật nằm trên mái dài nhất châu Á, tuổi đời 3 thế kỷ, chứa 100 tượng điêu khắc bằng gỗ sơn son thếp vàng
Chùa Việt

Ngoài nét cổ kính, ngôi chùa gần 300 tuổi này còn được tổ chức kỷ lục xác lập là chùa có bức tượng Phật nhập Niết bàn trên mái dài nhất Châu Á.   Chùa Hội Khánh ở phường Phú Cường (TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương) do Thiền sư Đại Ngạn (dòng Lâm...

Chùa Hải Tạng trên đảo Cù Lao Chàm, tỉnh Quảng Nam
Chùa Việt

Chùa Hải Tạng nằm ở xóm Cấm, thôn Bãi Làng, được dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 19 (1758). Bia đá dựng năm đầu niên hiệu Tự Đức (1848) hiện còn ghi: “Vào năm thứ 19 niên hiệu Cảnh Hưng, bổn phường đồng tạo chùa Hải Tạng, nền móng mới mẻ, để lại vạn đời....

Ngôi chùa được phong Sắc tứ cuối cùng tại Việt Nam
Chùa Việt

Chùa Khải Đoan – một trong những ngôi chùa lớn nhất ở Tây Nguyên, nằm ở phường Thống Nhất, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk – và cũng là ngôi chùa cuối cùng được phong Sắc tứ ở Việt Nam. Nội thất chính điện của chùa Khải Đoan sử dụng cấu trúc trùng...

Về thăm ngôi chùa tháp 800 năm tuổi xanh mát tuyệt đẹp ngay gần Hà Nội
Chùa Việt

Cùng với di tích Đền Trần, chùa Phổ Minh là một trong những địa chỉ tâm linh nổi tiếng, gây ấn tượng với du khách bởi những nét cổ kính, xanh mát và bình yên. Chùa Phổ Minh còn được gọi là chùa Tháp, nằm ở phía Tây đền Trần, thuộc phường Lộc Vượng, thành...

Vẻ đẹp ấn tượng của ngôi chùa kiến trúc Khmer ở Bạc Liêu
Chùa Việt

Bạc Liêu không chỉ là cái nôi của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ mà còn có hệ thống kiến trúc tín ngưỡng như Chùa Xiêm Cán-một trong những ngôi chùa Khmer lớn và đẹp lộng lẫy nhất tại Nam Bộ. Chùa Xiêm Cán nằm cách trung tâm thành phố Bạc Liêu khoảng...

Tìm bình yên tại ngôi chùa giữa rừng thông xứ Huế
Chùa Việt

Chùa Huyền Không Sơn Thượng nằm giữa lưng chừng núi, được bao bọc bởi rừng thông xanh tại thôn Chầm, P.Hương Hồ, TP.Huế (Thừa Thiên-Huế), là điểm đến cho những ai muốn tìm chút an yên, tạm quên những xô bồ phố thị. Từ trung tâm TP.Huế, đi theo hướng chùa Thiên Mụ lên phía...

Tu viện 118 năm tuổi thanh tịnh an yên ở TP. Hồ Chí Minh
Chùa Việt

Tu viện Khánh An (TP.HCM) không chỉ là nơi chiêm bái Phật, lễ chùa mà còn thu hút nhiều người tới tham quan, chụp ảnh bởi kiến trúc ấn tượng, được ví von đẹp như những ngôi chùa Nhật Bản. Tu viện Khánh An (phường An Phú Đông, quận 12, TP.HCM) nổi tiếng với nét...