Chùa Thái Lạc được xây dựng tại thôn Quang Trung, xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Ngôi chùa hiện lưu trữ nhiều bức chạm gỗ cổ mà các nhà nghiên cứu cho rằng, có niên đại từ thời Trần (1225 – 1400).

Mảng chạm tinh xảo thời Trần chùa Thái Lạc. Ảnh: Bé Văn Điển

Mảng chạm tinh xảo thời Trần chùa Thái Lạc. Ảnh: Bé Văn Điển

Kiến trúc cổ xưa

Ngoài thờ Phật, chùa còn là nơi thờ bà Pháp Vân, một trong tứ pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện), vì thế chùa còn có tên chữ là Pháp Vân Tự. Trong tín ngưỡng thờ tứ pháp, bà Pháp Vân được gọi là chị cả, do vậy dân gian thường gọi đây là chùa bà Cả. Chùa Thái Lạc được xây dựng từ khá sớm, trải qua những thăng trầm của lịch sử ngôi chùa đã được trùng tu lại nhiều lần. Qua các bia ký và thư tịch cổ có ghi nhận việc trùng tu chùa vào các năm 1630, 1636, 1690, 1691 và năm 1703.

Toàn bộ kiến trúc chùa Thái Lạc được bố trí kiểu “Nội Công ngoại quốc”. Toà tiền đường gồm 7 gian được làm lại theo phong cách kiến trúc thời Nguyễn. Các bộ vì được kết cấu kiểu chồng rường giá chiêng. Tại gian bên trái tiền đường treo quả chuông có niên đại Minh Mệnh vạn vạn niên (1820). Gian trung tâm toà tiền đường treo bức đại tự “Từ phong viễn bá” (sự uy nghi của ngôi chùa như luồng gió lành bao trùm cả một vùng rộng lớn). Đại tự có niên đại Khải Định Kỷ Mùi niên (1919).

Toà thượng điện được xây dựng gồm 3 gian, là công trình bảo lưu được các giá trị kiến trúc nghệ thuật thời Trần. Theo các nhà nghiên cứu thì đây chính là kiến trúc của ngôi chùa thuở sơ khai. Trên các cốn, đố của các vì kèo và trên các cột đấu tòa thượng điện có mảng chạm khắc gỗ lớn. Đề tài chủ yếu là cảnh đàn hát, các tiên nữ dâng hoa, các hình rồng uốn lượn chầu ngọc, vườn hoa và các hình phỗng đang uốn mình đội bệ sen đều mang phong cách nghệ thuật thời Trần, rất độc đáo.

Truyền thuyết về Bà Pháp Vân

Về sự tích Tứ pháp đã được ghi chép trong rất nhiều sách: Chính sử, dã sử và các truyền thuyết dân gian. Những sách như: Lĩnh nam trích quái, Cổ Châu phật bản hạnh, Pháp Vân thánh liệt… đều cho rằng: Vào đầu công nguyên, các tăng sĩ Ấn Độ là người đầu tiên truyền đạo Phật vào vùng Dâu, mà người có công đầu là Khâu Đà La. Lúc đó ở làng Mãn Xá (phía Tây Nam làng Dâu) ông bà Tu Định có người con gái là Man Nương. Do rất phục phép màu của sư Khâu Đà La nên ông bà Tu Định cho con gái theo thầy học đạo. Đến năm 12 tuổi, Man Nương đã được thầy truyền cho nhiều Phật Pháp. Một đêm, khi Khâu Đà La đi vắng, Man Nương ở nhà nằm giữa khuê phòng, ngủ thiếp đi. Nhà sư Khâu Đà La lúc trở về chùa, vì thấy Man Nương đang nằm chắn lối đành phải bước qua, từ đó Man Nương có thai.

Qua 14 tháng mang thai, đêm ngày 8 tháng 4, Man Nương sinh hạ một người con gái. Nàng liền đem đứa bé trao cho Khâu Đà La. Khâu Đà La bèn mang đứa bé ấy đến bên gốc cây Dung Thụ rồi đọc kệ, cây bỗng mở rộng thân mình, ôm đứa bé vào lòng. Sau đấy Khâu Đà La trao cho Man Nương cây tích trượng và dặn cách cắm cây tích trượng ấy xuống đất để lấy nước chống hạn.

Tượng Pháp Vân chùa Thái Lạc. Ảnh: Nguyễn Hữu Mạnh

Tượng Pháp Vân chùa Thái Lạc. Ảnh: Nguyễn Hữu Mạnh

Man Nương trở về quê, nàng giúp dân chống hạn rất ứng nghiệm. Đến năm Giáp Tý, trong một đêm mưa bão, cây Dung Thụ kia bị đổ, rồi theo sông Dâu trôi đến trước cửa thành Luy Lâu thì dừng lại. Khi ấy, Thái thú Sỹ Nhiếp đang đến trong thành, đã cho quân lính ra kéo cây vào, nhưng không được, đến khi Man Nương tung dải yếm ra, thì cây trôi theo vào ngay, như câu ca dao vẫn lưu truyền:

“Man Nương khấn nguyện một lời

Dải yếm buộc lấy động dời cây cao”

Sỹ Nhiếp liền sai người cắt cây Dung Thụ tạc thành các tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện. Đến khi làm lễ rước các Phật lên tòa thì chỉ rước được ba tượng Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện, còn tượng Pháp Vân thì bao người khiêng vẫn chẳng chuyển dời, hỏi ra mới biết, khi thợ mộc cắt khúc cây để tạc tượng này có gặp phải viên đá, họ bèn vứt xuống sông Dâu. Mà rất kỳ lạ, khi viên đá bị ném xuống sông, thì thấy “Hào quang sáng khắp giữa dòng ghê thay”. Sỹ Nhiếp liền sai người quen nghề chài lưới mò tìm viên đá, nhưng không thấy. Phải đến khi Man Nương tới, thì viên đá mới “nhảy lên” lòng nàng. Sĩ Nhiếp liền “phong” viên đá thiêng này là “Thạch phật bụt quan” (dân gian thì gọi là Phật Thạch quang) và cho rước vào chùa Dâu, đặt thờ ngày rước phật Pháp Vân.

Sự tích Tứ pháp tổng Thái Lạc còn được kể rằng: Cành Lớn cây Dung Thụ cũng được chia làm 4 đoạn. Một buổi sáng, người tổng Thái Lạc (nay là Lạc Hồng) mua được 3 đoạn khiêng về, chờ buổi chiều mua đoạn còn lại, buổi trưa mọi người thử đòn, nào ngờ cả đòn khiêng và khúc gỗ vụt bay theo đoàn người đi trước. Thấy vậy, người dân Luy Lâu đuổi theo đòi lại. Nhưng đoàn người đuổi đến đâu thì trời sầm sập mưa đến đấy. Vì vậy, sau này trong lễ hội rước kiệu bà Pháp Lôi luôn phải chạy.

Dân Thái Lạc đã thuê ông Đào Khảm và Đào Lượng tạc bốn đoạn cành dâu thành bốn pho tượng mẫu Tứ Pháp nhỏ. Ban ngày hai ông tạc tượng ở chùa Thái Lạc, còn ban đêm về ngủ tại chùa Ôn Xá thuộc xã Đình Dù. Vì vậy sau này khi có lễ hội, sau khi rước bốn bà công đồng, bao giờ 3 bà chị cũng về ngự tại chùa Ôn Xá hai đêm một ngày.

Đến thời Mạc, dựa vào bốn pho tượng mẫu, dân làng mới dùng gỗ mít tạc thành bốn pho tượng Tứ Pháp như ngày nay. Tượng Pháp Vân được tạc theo nguyên tắc tạo tác của tượng phật. Khuôn mặt tượng vừa đề cao trí tuệ, vừa biểu hiện tính từ bi, ý thức muốn cứu độ chúng sinh của nhà Phật. Tượng có màu mận chín, là màu chứa đựng nguồn nước no đủ, vừa chứa sức sống hội tụ thành sức mạnh thần linh. Thân hình tượng bộc lộ những phần ngực, bụng và lưng như sự bộc lộ hồn nhiên của bầu trời và vũ trụ.

Hiện nay, trong di tích còn bảo lưu được nhiều hiện vật quý và lễ hội dân gian truyền thống gắn với việc cầu mưa. Lễ hội cầu mưa gắn liền với ước vọng của cư dân nông nghiệp cầu mong cho sự phồn thực no đủ, cho xã hội thịnh vượng phồn vinh, cho sự sinh sôi nảy nở của vạn vật.

Chùa Thái Lạc là di tích kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của Hưng Yên. Ngày 24.12.2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1820/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2018 cho chùa Thái Lạc.

Nguyễn Hữu Mạnh
Nguồn: Báo Lao Động

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Kiến trúc chùa Huế
Chùa Việt, Kiến trúc-Mỹ thuật, Nghiên cứu

Với lối kiến trúc đặc trưng nhưng vẫn nằm trong dòng chảy kiến trúc đặc trưng của những ngôi chùa Việt, chùa Huế thực sự đã tạo ra một dấu ấn đậm nét đối với khách thập phương. Với nét đặc trưng đó những ngôi chùa xứ Huế không chỉ góp phần làm phong phú cho...

Khám phá ngôi chùa trên 700 năm tuổi linh thiêng bậc nhất ở Quảng Bình
Chùa Việt

Chùa Hoằng Phúc là địa điểm du lịch tâm linh ở tỉnh Quảng Bình, nổi tiếng với tuổi đời đã lên tới 700 năm. Các du khách thường tới đây cầu sức khỏe, bình an và thưởng ngoạn phong cảnh tuyệt đẹp của vùng đất giàu lịch sử này. Chùa Hoằng Phúc trước kia thường...

Chiêm ngưỡng tượng Phật đôi Quan Âm cao nhất Việt Nam
Chùa Việt

Về Nhơn Lý, thành phố Quy Nhơn (Bình Định), du khách không chỉ hòa mình với cảnh sắc thiên nhiên thơ mộng của Eo Gió, Kỳ Co, mà còn được chiêm ngưỡng tượng Phật đôi Quan Âm cao nhất Việt Nam. Cách trung tâm thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định khoảng 20km, Tịnh xá...

Độc đáo ngôi chùa trên tầng 4 của chung cư gần 50 năm tuổi ở nội thành TP.HCM
Chùa Việt

Trên tầng 4 của chung cư số 100 đường Hùng Vương, quận 5, TP.HCM, tồn tại một ngôi chùa nhỏ gần 50 năm qua. Với diện tích bằng 10 căn hộ, ngôi chùa này từ lâu đã trở thành địa điểm tâm linh của nhiều dân dân, Phật tử tìm về chiêm bái, lễ Phật. ...

Ngôi chùa cổ nằm chênh vênh trên vách núi hơn 500 năm
Chùa Việt

Tương truyền, chùa Vô Vi được khởi dựng từ thời Đinh (thế kỷ X), sau nhiều biến cố của lịch sử, chùa được dời lên vách núi như ngày nay đã hơn 500 năm Chùa chính chỉ rộng hơn 10m2 với các kết cấu chủ yếu làm bằng đá và gỗ “trơ gan cùng tuế...

Độc đáo ngôi chùa gốm sứ ở Bát Tràng
Chùa Việt

Làng gốm Bát Tràng nằm ven sông Hồng, thuộc huyện Gia Lâm (Hà Nội) không chỉ là một làng nghề truyền thống nổi tiếng mà nơi đây còn có một ngôi chùa có vẻ đẹp độc đáo. Lưu giữ tinh hoa làng nghề Xã Bát Tràng có hai thôn là Giang Cao và Bát Tràng,...

Chiêm ngưỡng tượng Phật Quan Âm cao nhất Đông Nam Á trên núi Thiên Mã
Chùa Việt

Chùa Minh Đức nằm trên núi Thiên Mã (xã Tịnh Long, TP Quảng Ngãi) với vị trí tuyệt đẹp, giao thoa biển, núi, sông. Đến đây, du khách sẽ thưởng lãm, chiêm bái tượng Phật Quan Âm cao nhất Đông Nam Á. Mây vờn chùa Minh Đức – Ảnh: BÙI THANH TRUNG. Núi Thiên Mã...

Chùa Cao Linh – Ngôi chùa cổ độc đáo tại Hải Phòng
Chùa Việt

Một trong những ngôi chùa cổ lâu đời thu hút khách tham quan hiện nay tại Hải Phòng là chùa Cao Linh. Đây là ngôi chùa sở hữu lối kiến trúc ấn tượng cùng nhiều lễ hội đặc sắc. Giới thiệu về ngôi chùa Cao Linh Hải Phòng Chùa Cao Linh là ngôi chùa tọa...

Đến Thái Bình, vãn cảnh chùa Keo
Chùa Việt

Chùa Keo là một trong các ngôi chùa cổ có lịch sử lâu đời của Việt Nam tọa lạc tại xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Theo các văn bia và cứ liệu cổ còn lưu, chùa Keo còn có tên gọi khác là “Thần Quang Tự”. Ngôi chùa được xây dựng...

Chùa cổ Bút Tháp – lưu giữ nhiều báu vật độc nhất vô nhị
Chùa Việt

Chùa cổ Bút Tháp vẫn gìn giữ được nét độc đáo riêng biệt có giá trị văn hoá cao được thể hiện qua việc lưu giữ các bảo vật quốc gia đặc biệt có một không hai. Không những vậy, về mặt tinh thần, chùa cổ Bút Tháp đã duy trì và phát huy được...

Viếng chùa “vàng” xứ Huế
Chùa Việt

Giữa bao bộn bề của cuộc sống hối hả, tìm về một ngôi chùa ở xứ Huế mang lại cho ta những phút thảnh thơi, an nhiên, tự tại, chắc chắn là sự lựa chọn lý tưởng. Cùng với sông Hương, núi Ngự, đền đài, lăng tẩm,… thì chùa chiền cũng trở thành một trong những điểm nổi...

Chùa Vạn Niên, ngôi cổ tự bên hồ Tây có bức tượng Phật 600kg từ ngọc quý
Chùa Việt

Chùa Vạn Niên là một trong những ngôi chùa cổ tại Hà Nội thu hút rất đông người dân và du khách ghé thăm, chiêm bái. Trong chùa có bức tượng Phật tạc từ khối ngọc quý hiếm nặng 600kg. Chùa Vạn Niên nằm ven bờ phía tây hồ Tây, có địa chỉ cổng phụ...

Khám phá chùa Hoa Yên tại núi Yên Tử
Chùa Việt

Chùa Hoa Yên Yên Tử là một trong những địa điểm du lịch tâm linh được nhiều du khách thập phương chọn lựa. Ngôi chùa này có những điểm độc đáo trong thiết kế, lịch sử và sự tích xa xưa. Cùng khám phá vẻ đẹp chùa Hoa Yên Tử qua nội dung bài viết...

Ngôi cổ tự huyền bí bậc nhất trấn Sơn Nam
Chùa Việt

Hiện nay cả hai chùa Keo đều lưu giữ nhiều di vật quý giá chứa đựng những điều huyền bí gắn liền với cuộc đời Thiền sư Không Lộ. Không chỉ là một danh tích gắn liền với cuộc đời tu Phật của vị thiền sư nổi tiếng Dương Không Lộ, chùa Keo còn là...

Tu viện Bát Nhã với phong cảnh hữu tình, thiên nhiên trong lành bao bọc
Chùa Việt

Tu viện Bát Nhã đẹp như chốn thần tiên, xung quanh là đồi chè xanh mướt, rất gần với thác Damb’ri hùng vĩ. Tu viện Bát Nhã là một trong những điểm du lịch tâm linh ấn tượng của tỉnh Lâm Đồng. Không chỉ sở hữu kiến trúc đậm chất Á Đông đầy mê hoặc,...

Chiêm ngưỡng chùa Bửu Minh và nét đẹp cổ kính tồn tại cùng tháng năm
Chùa Việt

Chùa Bửu Minh được xem là một trong những ngôi chùa có đỉnh cao nhất Việt Nam, tháp chùa trang nghiêm, giữa bốn bề là những đồi chè xanh hút mắt. Cách trung tâm TP Pleiku hơn 15 km về phía Bắc, chùa Bửu Minh tọa lạc tại xã Nghĩa Hưng (huyện Chư Păh) là...