Chùa Thái Lạc được xây dựng tại thôn Quang Trung, xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Ngôi chùa hiện lưu trữ nhiều bức chạm gỗ cổ mà các nhà nghiên cứu cho rằng, có niên đại từ thời Trần (1225 – 1400).

Mảng chạm tinh xảo thời Trần chùa Thái Lạc. Ảnh: Bé Văn Điển

Mảng chạm tinh xảo thời Trần chùa Thái Lạc. Ảnh: Bé Văn Điển

Kiến trúc cổ xưa

Ngoài thờ Phật, chùa còn là nơi thờ bà Pháp Vân, một trong tứ pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện), vì thế chùa còn có tên chữ là Pháp Vân Tự. Trong tín ngưỡng thờ tứ pháp, bà Pháp Vân được gọi là chị cả, do vậy dân gian thường gọi đây là chùa bà Cả. Chùa Thái Lạc được xây dựng từ khá sớm, trải qua những thăng trầm của lịch sử ngôi chùa đã được trùng tu lại nhiều lần. Qua các bia ký và thư tịch cổ có ghi nhận việc trùng tu chùa vào các năm 1630, 1636, 1690, 1691 và năm 1703.

Toàn bộ kiến trúc chùa Thái Lạc được bố trí kiểu “Nội Công ngoại quốc”. Toà tiền đường gồm 7 gian được làm lại theo phong cách kiến trúc thời Nguyễn. Các bộ vì được kết cấu kiểu chồng rường giá chiêng. Tại gian bên trái tiền đường treo quả chuông có niên đại Minh Mệnh vạn vạn niên (1820). Gian trung tâm toà tiền đường treo bức đại tự “Từ phong viễn bá” (sự uy nghi của ngôi chùa như luồng gió lành bao trùm cả một vùng rộng lớn). Đại tự có niên đại Khải Định Kỷ Mùi niên (1919).

Toà thượng điện được xây dựng gồm 3 gian, là công trình bảo lưu được các giá trị kiến trúc nghệ thuật thời Trần. Theo các nhà nghiên cứu thì đây chính là kiến trúc của ngôi chùa thuở sơ khai. Trên các cốn, đố của các vì kèo và trên các cột đấu tòa thượng điện có mảng chạm khắc gỗ lớn. Đề tài chủ yếu là cảnh đàn hát, các tiên nữ dâng hoa, các hình rồng uốn lượn chầu ngọc, vườn hoa và các hình phỗng đang uốn mình đội bệ sen đều mang phong cách nghệ thuật thời Trần, rất độc đáo.

Truyền thuyết về Bà Pháp Vân

Về sự tích Tứ pháp đã được ghi chép trong rất nhiều sách: Chính sử, dã sử và các truyền thuyết dân gian. Những sách như: Lĩnh nam trích quái, Cổ Châu phật bản hạnh, Pháp Vân thánh liệt… đều cho rằng: Vào đầu công nguyên, các tăng sĩ Ấn Độ là người đầu tiên truyền đạo Phật vào vùng Dâu, mà người có công đầu là Khâu Đà La. Lúc đó ở làng Mãn Xá (phía Tây Nam làng Dâu) ông bà Tu Định có người con gái là Man Nương. Do rất phục phép màu của sư Khâu Đà La nên ông bà Tu Định cho con gái theo thầy học đạo. Đến năm 12 tuổi, Man Nương đã được thầy truyền cho nhiều Phật Pháp. Một đêm, khi Khâu Đà La đi vắng, Man Nương ở nhà nằm giữa khuê phòng, ngủ thiếp đi. Nhà sư Khâu Đà La lúc trở về chùa, vì thấy Man Nương đang nằm chắn lối đành phải bước qua, từ đó Man Nương có thai.

Qua 14 tháng mang thai, đêm ngày 8 tháng 4, Man Nương sinh hạ một người con gái. Nàng liền đem đứa bé trao cho Khâu Đà La. Khâu Đà La bèn mang đứa bé ấy đến bên gốc cây Dung Thụ rồi đọc kệ, cây bỗng mở rộng thân mình, ôm đứa bé vào lòng. Sau đấy Khâu Đà La trao cho Man Nương cây tích trượng và dặn cách cắm cây tích trượng ấy xuống đất để lấy nước chống hạn.

Tượng Pháp Vân chùa Thái Lạc. Ảnh: Nguyễn Hữu Mạnh

Tượng Pháp Vân chùa Thái Lạc. Ảnh: Nguyễn Hữu Mạnh

Man Nương trở về quê, nàng giúp dân chống hạn rất ứng nghiệm. Đến năm Giáp Tý, trong một đêm mưa bão, cây Dung Thụ kia bị đổ, rồi theo sông Dâu trôi đến trước cửa thành Luy Lâu thì dừng lại. Khi ấy, Thái thú Sỹ Nhiếp đang đến trong thành, đã cho quân lính ra kéo cây vào, nhưng không được, đến khi Man Nương tung dải yếm ra, thì cây trôi theo vào ngay, như câu ca dao vẫn lưu truyền:

“Man Nương khấn nguyện một lời

Dải yếm buộc lấy động dời cây cao”

Sỹ Nhiếp liền sai người cắt cây Dung Thụ tạc thành các tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện. Đến khi làm lễ rước các Phật lên tòa thì chỉ rước được ba tượng Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện, còn tượng Pháp Vân thì bao người khiêng vẫn chẳng chuyển dời, hỏi ra mới biết, khi thợ mộc cắt khúc cây để tạc tượng này có gặp phải viên đá, họ bèn vứt xuống sông Dâu. Mà rất kỳ lạ, khi viên đá bị ném xuống sông, thì thấy “Hào quang sáng khắp giữa dòng ghê thay”. Sỹ Nhiếp liền sai người quen nghề chài lưới mò tìm viên đá, nhưng không thấy. Phải đến khi Man Nương tới, thì viên đá mới “nhảy lên” lòng nàng. Sĩ Nhiếp liền “phong” viên đá thiêng này là “Thạch phật bụt quan” (dân gian thì gọi là Phật Thạch quang) và cho rước vào chùa Dâu, đặt thờ ngày rước phật Pháp Vân.

Sự tích Tứ pháp tổng Thái Lạc còn được kể rằng: Cành Lớn cây Dung Thụ cũng được chia làm 4 đoạn. Một buổi sáng, người tổng Thái Lạc (nay là Lạc Hồng) mua được 3 đoạn khiêng về, chờ buổi chiều mua đoạn còn lại, buổi trưa mọi người thử đòn, nào ngờ cả đòn khiêng và khúc gỗ vụt bay theo đoàn người đi trước. Thấy vậy, người dân Luy Lâu đuổi theo đòi lại. Nhưng đoàn người đuổi đến đâu thì trời sầm sập mưa đến đấy. Vì vậy, sau này trong lễ hội rước kiệu bà Pháp Lôi luôn phải chạy.

Dân Thái Lạc đã thuê ông Đào Khảm và Đào Lượng tạc bốn đoạn cành dâu thành bốn pho tượng mẫu Tứ Pháp nhỏ. Ban ngày hai ông tạc tượng ở chùa Thái Lạc, còn ban đêm về ngủ tại chùa Ôn Xá thuộc xã Đình Dù. Vì vậy sau này khi có lễ hội, sau khi rước bốn bà công đồng, bao giờ 3 bà chị cũng về ngự tại chùa Ôn Xá hai đêm một ngày.

Đến thời Mạc, dựa vào bốn pho tượng mẫu, dân làng mới dùng gỗ mít tạc thành bốn pho tượng Tứ Pháp như ngày nay. Tượng Pháp Vân được tạc theo nguyên tắc tạo tác của tượng phật. Khuôn mặt tượng vừa đề cao trí tuệ, vừa biểu hiện tính từ bi, ý thức muốn cứu độ chúng sinh của nhà Phật. Tượng có màu mận chín, là màu chứa đựng nguồn nước no đủ, vừa chứa sức sống hội tụ thành sức mạnh thần linh. Thân hình tượng bộc lộ những phần ngực, bụng và lưng như sự bộc lộ hồn nhiên của bầu trời và vũ trụ.

Hiện nay, trong di tích còn bảo lưu được nhiều hiện vật quý và lễ hội dân gian truyền thống gắn với việc cầu mưa. Lễ hội cầu mưa gắn liền với ước vọng của cư dân nông nghiệp cầu mong cho sự phồn thực no đủ, cho xã hội thịnh vượng phồn vinh, cho sự sinh sôi nảy nở của vạn vật.

Chùa Thái Lạc là di tích kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của Hưng Yên. Ngày 24.12.2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1820/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2018 cho chùa Thái Lạc.

Nguyễn Hữu Mạnh
Nguồn: Báo Lao Động

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Khám phá chùa Hoa Yên tại núi Yên Tử
Chùa Việt

Chùa Hoa Yên Yên Tử là một trong những địa điểm du lịch tâm linh được nhiều du khách thập phương chọn lựa. Ngôi chùa này có những điểm độc đáo trong thiết kế, lịch sử và sự tích xa xưa. Cùng khám phá vẻ đẹp chùa Hoa Yên Tử qua nội dung bài viết...

Ngôi cổ tự huyền bí bậc nhất trấn Sơn Nam
Chùa Việt

Hiện nay cả hai chùa Keo đều lưu giữ nhiều di vật quý giá chứa đựng những điều huyền bí gắn liền với cuộc đời Thiền sư Không Lộ. Không chỉ là một danh tích gắn liền với cuộc đời tu Phật của vị thiền sư nổi tiếng Dương Không Lộ, chùa Keo còn là...

Tu viện Bát Nhã với phong cảnh hữu tình, thiên nhiên trong lành bao bọc
Chùa Việt

Tu viện Bát Nhã đẹp như chốn thần tiên, xung quanh là đồi chè xanh mướt, rất gần với thác Damb’ri hùng vĩ. Tu viện Bát Nhã là một trong những điểm du lịch tâm linh ấn tượng của tỉnh Lâm Đồng. Không chỉ sở hữu kiến trúc đậm chất Á Đông đầy mê hoặc,...

Chiêm ngưỡng chùa Bửu Minh và nét đẹp cổ kính tồn tại cùng tháng năm
Chùa Việt

Chùa Bửu Minh được xem là một trong những ngôi chùa có đỉnh cao nhất Việt Nam, tháp chùa trang nghiêm, giữa bốn bề là những đồi chè xanh hút mắt. Cách trung tâm TP Pleiku hơn 15 km về phía Bắc, chùa Bửu Minh tọa lạc tại xã Nghĩa Hưng (huyện Chư Păh) là...

Khám phá kiến trúc độc đáo của ngôi chùa phủ đầy gốm sứ Bát Tràng
Chùa Việt

Với sự kết hợp giữa văn hóa làng nghề gốm Bát Tràng và kiến trúc tâm linh, chùa Tiêu Dao mang vẻ đẹp độc đáo, thu hút du khách đến tham quan, chiêm bái. Làng gốm Bát Tràng có hai thôn, là Giang Cao và Bát Tràng. “Ngôi chùa gốm sứ” Tiêu Dao, được xây...

Chiêm ngưỡng ngôi chùa hơn 100 tuổi có pho tượng Kim Thân Phật Tổ ngoài trời cao nhất Việt Nam
Chùa Việt

Chùa Long Sơn có tuổi đời hơn một trăm năm, thu hút du khách bởi lối kiến trúc đậm chất Á Đông. Đặc biệt, đây là ngôi chùa có pho tượng Phật ngoài trời cao nhất Việt Nam – đó là tượng Kim Thân Phật Tổ cao 24m, đường kính đài sen rộng 10m. Chùa...

Chùa Thầy-Sự Kết Hợp Hài Hòa Kiến Trúc Dân Gian và Kiến Trúc Phật Giáo
Chùa Việt, Kiến trúc-Mỹ thuật, Nghiên cứu

Chùa Thầy là một ngôi chùa nổi tiếng của vùng Quốc Oai (Hà Tây trước đây, Hà Nội hiện nay), gắn với vị sư tổ thời Lý Từ Đạo Hạnh, người có công truyền bá Phật giáo, xây dựng chùa, chữa bệnh, dạy nghề rối cho người dân nơi đây. Ra đời từ thời Lý,...

Ngôi chùa 900 năm tuổi cổ kính linh thiêng nổi tiếng, nằm trên đỉnh núi ở Hà Nam
Chùa Việt

Là ngôi chùa cổ có lịch sử gần nghìn năm tuổi còn lưu giữ được nhiều hiện vật có từ thời Lý, chùa Long Đọi Sơn hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp cổ kính, linh thiêng và yên bình. Chùa Long Đọi Sơn hay còn gọi là chùa Đọi nằm trên đỉnh núi Đọi...

Ngôi chùa cổ Việt Nam “gánh” tượng Phật nằm trên mái dài nhất châu Á, tuổi đời 3 thế kỷ, chứa 100 tượng điêu khắc bằng gỗ sơn son thếp vàng
Chùa Việt

Ngoài nét cổ kính, ngôi chùa gần 300 tuổi này còn được tổ chức kỷ lục xác lập là chùa có bức tượng Phật nhập Niết bàn trên mái dài nhất Châu Á.   Chùa Hội Khánh ở phường Phú Cường (TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương) do Thiền sư Đại Ngạn (dòng Lâm...

Chùa Hải Tạng trên đảo Cù Lao Chàm, tỉnh Quảng Nam
Chùa Việt

Chùa Hải Tạng nằm ở xóm Cấm, thôn Bãi Làng, được dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 19 (1758). Bia đá dựng năm đầu niên hiệu Tự Đức (1848) hiện còn ghi: “Vào năm thứ 19 niên hiệu Cảnh Hưng, bổn phường đồng tạo chùa Hải Tạng, nền móng mới mẻ, để lại vạn đời....

Ngôi chùa được phong Sắc tứ cuối cùng tại Việt Nam
Chùa Việt

Chùa Khải Đoan – một trong những ngôi chùa lớn nhất ở Tây Nguyên, nằm ở phường Thống Nhất, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk – và cũng là ngôi chùa cuối cùng được phong Sắc tứ ở Việt Nam. Nội thất chính điện của chùa Khải Đoan sử dụng cấu trúc trùng...

Về thăm ngôi chùa tháp 800 năm tuổi xanh mát tuyệt đẹp ngay gần Hà Nội
Chùa Việt

Cùng với di tích Đền Trần, chùa Phổ Minh là một trong những địa chỉ tâm linh nổi tiếng, gây ấn tượng với du khách bởi những nét cổ kính, xanh mát và bình yên. Chùa Phổ Minh còn được gọi là chùa Tháp, nằm ở phía Tây đền Trần, thuộc phường Lộc Vượng, thành...

Vẻ đẹp ấn tượng của ngôi chùa kiến trúc Khmer ở Bạc Liêu
Chùa Việt

Bạc Liêu không chỉ là cái nôi của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ mà còn có hệ thống kiến trúc tín ngưỡng như Chùa Xiêm Cán-một trong những ngôi chùa Khmer lớn và đẹp lộng lẫy nhất tại Nam Bộ. Chùa Xiêm Cán nằm cách trung tâm thành phố Bạc Liêu khoảng...

Tìm bình yên tại ngôi chùa giữa rừng thông xứ Huế
Chùa Việt

Chùa Huyền Không Sơn Thượng nằm giữa lưng chừng núi, được bao bọc bởi rừng thông xanh tại thôn Chầm, P.Hương Hồ, TP.Huế (Thừa Thiên-Huế), là điểm đến cho những ai muốn tìm chút an yên, tạm quên những xô bồ phố thị. Từ trung tâm TP.Huế, đi theo hướng chùa Thiên Mụ lên phía...

Tu viện 118 năm tuổi thanh tịnh an yên ở TP. Hồ Chí Minh
Chùa Việt

Tu viện Khánh An (TP.HCM) không chỉ là nơi chiêm bái Phật, lễ chùa mà còn thu hút nhiều người tới tham quan, chụp ảnh bởi kiến trúc ấn tượng, được ví von đẹp như những ngôi chùa Nhật Bản. Tu viện Khánh An (phường An Phú Đông, quận 12, TP.HCM) nổi tiếng với nét...

Chùa Thiên Mụ – Cổ tự xứ Huế
Chùa Việt

Chùa Thiên Mụ (hay còn gọi là chùa Linh Mụ) nằm trên đồi Hà Khê, tả ngạn sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế chừng 5km về hướng Tây thuộc địa phận huyện Hương Trà (nay là phường Hương Long, thành phố Huế). Chùa Thiên Mụ chính thức khởi lập năm Tân Sửu (1601)...