Ở trong cửa Phật, chúng ta thường sử dụng chữ Phật sự, từ bi, hỉ xả… một cách vô tội vạ. Chúng ta cưỡng đoạt và áp đặt chúng. Đánh đồng nội hàm từ bi với thương yêu giúp đỡ đối tượng.

Những năm tháng ấy gia đình tôi rất nghèo khó, cha tôi mất đi khi người anh cả mới 16 tuổi, đứa em út 2 tuổi, trong một gia đình có 5 anh em. Mẹ phải làm quần quật cả ngày đêm để lo cho anh em đủ ăn đủ học. Ở quê tôi những năm ấy, đi học cấp 3 phải xuống huyện cách xa mười mấy cây số để trọ học. Nhà tôi lúc đó mỗi người chỉ có khoảng 4 bộ đồ cả cũ cả mới. Anh ba tôi mỗi lần đi học gặp người nghèo khó là cho hết tiền bạc và đồ mặc. Ông ở dơ và không khó chịu khi mặc đồ rách, nhưng mẹ tôi thấy con như vậy thì không chịu nổi. Ngăn chẳng biết ngăn làm sao, đành chắt chiu may đồ khác cho ổng. Nhưng ổng vẫn “tính nào tật nấy”, hễ gặp người nghèo khó thì quên hẳn sự vất vả của mẹ. Mẹ tôi khổ càng thêm khổ.

Lớn lên, tôi chứng kiến nhiều người khác, hễ có tiền bạc của cải là đem cho. Cho người khó khăn một cách vô tư, dường như không cầu nhận lại bất cứ điều gì. Thậm chí dành sự thoải mái tiện nghi cho người khác còn mình thì giữ phần thiếu hụt, kham khổ.

Có nhiều người từ nhỏ sinh ra đã không ăn thịt cá, không muốn sát sanh hại vật. Trọn đời không cố ý sát hại một sinh vật nào.

Có rất nhiều cha mẹ thương con, dành mọi sự ưu ái cho “núm ruột” của mình. Cả cuộc đời của họ đều dồn vào người con thân yêu. Có những người thầy thương trò, tận tụy chỉ dạy mọi điều, uốn nắn những điều sai trái của nó từng li từng tí.

Có vị sư lao tâm khổ tứ, xin chỗ này, mượn chỗ kia, vận động chỗ nọ… làm đủ mọi cách để ngôi chùa được sớm hoàn thành. Vị ấy làm một cách miệt mài, say sưa không biết mỏi mệt để có được ngôi phạm vũ trang nghiêm phục vụ sự tu tập của mọi người xung quanh. Khi công trình, vì một lý do nào đó không hoàn thành nguyện ước của mình, vị sư cũng trở nên đau khổ muộn phiền, thậm chí đến cuối đời vẫn không yên tâm nhắm mắt.

Những sự thương yêu và giúp người như vậy có phải là từ bi không?

Ở trong cửa Phật, chúng ta thường sử dụng chữ Phật sự, từ bi, hỉ xả… một cách vô tội vạ. Chúng ta cưỡng đoạt và áp đặt chúng. Đánh đồng nội hàm từ bi với thương yêu-giúp đỡ đối tượng.

Lòng từ bi chỉ nảy nở thật sự khi tâm ta vắng bóng sự sân hận. Khi ta thực hành rải tâm từ chỉ đơn thuần là ta đang mượn phương pháp của Phật để cứu vớt tâm hồn đau thương của ta chứ chưa phải ta có từ bi gì cả. Chúng ta nghĩ rằng ta ôn hòa, nhẹ nhàng, phớt lờ bỏ qua cái xấu là lòng từ bi của ta lớn mạnh rồi. Ta ngộ nhận. Khi lòng từ bắt đầu phát sinh, nó trước tiên tưới tẩm sự tươi mát đó cho bản thân ta rồi mới đến người khác. Nếu lòng từ bi có tính cách không phân biệt thì trước tiên nó cũng phải đối xử với bản thân nó như một người khác.

Người ta rất khó để hiểu rằng, kẻ tự xác hi sinh mình đem đến lợi ích cho người khác đôi khi chỉ là kẻ ích kỉ nhỏ nhen và ngược lại có những kẻ giết người rất từ bi.

Từ bi không phải muốn mà có được, từ bi cũng không phải do tính cách bẩm sinh mà có được. Một vài tính cách đạo đức nêu trên chỉ là nấc thang trên lộ trình tâm linh mà thôi. Nó có kì vĩ hơn một số tính cách khác, nhưng sự vướng mắc và khổ đau vẫn chứa đựng đầy rẫy trong nó.

Người anh tôi giúp người nhưng lại làm khổ mẹ. Đó là mù quáng. (Sự mù quáng, không có bản thể)

Người hi sinh cho người khác đôi khi đang nuôi dưỡng một bản ngã rất lớn, bản ngã đạo đức. Một mảnh đất thật màu mỡ cho khổ đau!

Không ăn thịt cá hay sát sanh hại vật đã hẳn là từ bi chưa, và khi rơi vào trường hợp nào đó ta bắt buộc phải ăn mặn hay sát sanh hại vật thì nhất quyết nói rằng: Thà tôi chết chứ không làm điều ấy. Cực đoan không thể tả. Ý muốn sát sanh một sinh thể lớn hơn-sát sanh chính ta-lắm khi chỉ được chi phối bởi một ma lực của bản ngã. Ma lực ấy cũng mang lại cảm thọ khoái trá khi sự chết xẩy đến với chính mình. Có rất nhiều người đã vĩnh viễn ra đi như vậy và họ vẫn ngộ nhận đó làm một sự hi sinh cao cả vì lí tưởng.

Những cha mẹ, những người thầy khi những người con và người trò của họ không hoàn thành tâm nguyện của họ hoặc khi đi chệch hướng họ vạch ra thì họ rất đau khổ, có khi còn không nhìn mặt nhau. Họ nói họ thương con thương trò không cần hồi đáp nhưng hễ người con người trò làm khác đi hoặc ngược lại thì đau khổ cùng cực. Khi con họ vì một lý do nào đó mà bất đắc kì tử họ chỉ muốn tự sát theo. Sự từ bi mà chứa đựng sự khổ đau như vậy sao?

Vị sư ấy tuy xây dựng chùa chiền là một việc thiện, muốn giúp người khác có nơi tu tập cũng là một tâm tốt lành, nhưng động lực sâu bên trong là tâm tham. Chính tâm tham này mong muốn mọi thứ cần phải được hoàn thành, hoàn thành hoàn hảo. Nếu không hoàn thành thì bứt rứt khó chịu. Nhân tham quả làm sao an lạc được?

Tính cách đạo đức thương yêu giúp đỡ người khác chưa phải là từ bi. Thương yêu giúp đỡ kẻ khác tự thân không phát triển thành từ bi được. Muốn đạt đến từ bi phải thực hành đúng pháp Phật. Từ bi nảy nở khi sân hận chìm dần. Sân hận có nhiều nguyên nhân mang đến. Tham là một thứ dễ mang đến hân hận nhất. Người mẹ quá mong muốn vào sự thành đạt của người con nên khi thất bại thị bực tức khó chịu. Người ham muốn mình là một kẻ tốt khi phát hiện mình xấu thì buồn phiền đau khổ… Tham và sân… chỉ chìm xuống khi mặt trời trí tuệ ló dạng. Không thể nói có từ bi mà không có trí tuệ. Trí tuệ đây là trí tuệ giải thoát, không phải là tri kiến thế gian.

Con đườngTứ niệm xứ trong kinh nguyên thủy được miêu tả là “con đường độc nhất” đưa đến chấm dứt sầu bi khổ não ở đời. Tứ niệm xứ còn gọi là thiền quán, hay minh sát. Trong kinh Tương Ưng đức Phật gọi đây là con đường độc nhất. Và trong Tạng kinh nguyên thủy đức Phật chỉ dùng từ “ con đường độc nhất” này cho pháp hành Tứ niệm xứ.

Nhưng trong giáo lý Phật có những con đường khác đưa đến từ bi giải thoát. Những con đương ấy đã vận hành Tứ niệm xứ một cách tự nhiên, mà đôi khi người thực hành không biết là Tứ niệm xứ đang vận hành trong họ. Phương pháp Tứ niệm xứ là giữ gìn chánh niệm mọi lúc mọi nơi trên bốn lĩnh vực Thân-Thọ-Tâm-Pháp. Người giữ chánh niệm sẽ hiểu rằng Bát chánh đạo, Tứ chánh cần… vận hành một cách tự nhiên trong họ. Khi ấy người ta có thể “sờ” được 37 phẩm trợ đạo chứ không phải chỉ là suy tư về nó nữa. Và khi ta “sờ” được vào nó rồi thì niềm tin của ta với giáo lý mới thật sự xuất hiện. Không hành Pháp Phật, không thực hành chính con đường mà đức Phật đã đi mà bảo mình tin Phật là một niềm tin rất mong manh, là một điều rất huyễn hoặc.

Tôi đã chứng kiến rất nhiều người xuất gia ở chùa đến mấy mươi năm, có những vị có nhiều học vị học hàm rất cao vẫn hoài nghi về nhân quả. Ấy là họ đã xây dựng niềm tin Phật pháp trên cái cách không đúng với lời Phật đã dạy.

Có những người tính hạnh rất cao khiết nhưng bao nhiêu năm vẫn dậm chân tại chỗ. Ấy là vì họ đã quá tự hào và nuôi dưỡng sự cao khiết đó. Bằng lòng với phẩm chất cá nhân làm sao tiếp nhận pháp Phật được. Những người đó như vậy trở thành chướng ngại hơn là những người có tính cách hạ đẳng. Nếu ta có niềm tin lớn vào Pháp Phật ta sẽ ít xôn xao chuyện tính cách của mình và người khác. Việc ca tụng tính cách cá nhân cho thấy nhận thức của ta về nghiệp còn nông cạn và vô tình phủ nhận sự chuyển hóa của Pháp Phật. Tính cách dù hạ đẳng thượng đẳng đều là kết quả của nghiệp, đều chứa chất sự vướng mắc khổ đau rất nhiều. Nếu chúng ta đi bằng phẩm chất của cá nhân, chúng ta sẽ chẳng đi đến đâu, đôi khi chỉ là nuôi dưỡng thêm tự ngã. Chỉ cá nhân nào vứt bỏ nó và trông cậy vào sự chuyển hóa của Pháp Phật, kiên trì miệt mài thực hành con đường ấy mới có cơ may đạt đến giải thoát, đạt đến từ bi. Nhưng để thấy rõ bản chất mong manh của tính cách ta lại phải thực hành Pháp Phật rồi mới hiểu được. Tự ta không có khả năng hiểu điều ấy.

Từ bi vốn không vướng mắc thứ gì, không sợ hãi điều gì, thậm chí rất mạnh mẽ vì bên trong nó có đầy đủ trí tuệ. Chính cái phẩm chất từ bi đầy trí tuệ đó đã phát huy nội lực thời đại Lý-Trần chứ không phải thư từ bi cải lương mà chúng ta chứng kiến thường ngày. Có được điều đó đạo Phật thời Lý-Trần đã có một sự thực hành giáo lý rất đúng và rất sâu. Đọc thiền sử Thiền Uyển Tập Anh, ta sẽ thấy người xưa dụng công tới mức nào. Có những vị tu miên mật ròng rã hàng mấy chục năm, có những vị tọa thiền hằng tháng…

Lời sau đây được lặp lại hàng trăm lần trong Tạng kinh nguyên thủy mà chúng ta vẫn chưa làm đúng, làm được: “Pháp do Thế Tôn khéo thuyết, thiết thực hiện tại, có hiệu quả tức thời, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu”.

Từ bi không ai mang đến cho ta, từ bi cũng không đọc sách tư duy mà có được, từ bi cần phải đươc thực hành. Từ bi là sản phẩm của trí tuệ.

Viết cho ai và viết cho riêng tôi!!

CÙNG NHAU X

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết cùng chuyên mục:

Tình thương càng lớn số phận càng thăng hoa, vận mệnh càng thay đổi
Đời sống

Động lực để giúp cho ta thay đổi, cái đó trong nhà Phật gọi là Bồ đề tâm. Ta phải có khả năng phát ra tâm yêu thương, tấm lòng yêu thương. Ta phải lập nguyện để tâm yêu thương trong ta được phát khởi. Cảm xúc chi phối ta rất nhiều. Ví dụ như...

Sự bình an vững chắc trong tâm
Đời sống

Một lần tôi ở một ngôi chùa rừng cách bìa làng chừng nửa dặm. Một tối nọ, dân làng mở hội, ăn uống nhậu nhẹt ầm ĩ trong khi tôi đang đi kinh hành trong rừng. Lúc đó chắc phải hơn 11g đêm rồi, và tôi cảm thấy hơi là lạ trong mình. Tôi cảm...

Tạo phước từ những điều đơn giản!
Đời sống

Thông thường, người ta thường nghĩ “làm phước” là phải làm điều gì đó to lớn, mang tính cho và nhận bằng những vật phẩm thấy được như “tặng quà, tặng tiền, cúng kiếng…” cho tặng càng nhiều, mâm càng cao, cỗ càng đầy thì phước sẽ theo đó mà tăng dần, thực ra, “làm...

Sáng nay em đã mỉm cười chưa?
Đời sống, Tuổi trẻ

Người xưa nói: “Nụ cười bằng mười thang thuốc bổ”. Giá trị nụ cười mang lại rất lớn cho con người, không chỉ có tác dụng cho thân mà còn cho tâm nữa.  Tập mỉm cười là sự thực tập chánh niệm. Thiền sư Thích Nhất Hạnh có thi kệ: Thức dậy miệng mỉm cười...

Làm người, suy nghĩ nhiều để làm gì?
Đời sống

Cuộc sống, dù mệt mỏi cũng phải đối diện. Ngày tháng, dù vất vả cũng phải đi qua. Nên nhớ: Trên đời này ai cũng có những khó khăn riêng, nên cứ vững tâm mà cố gắng! Làm người, suy nghĩ nhiều để làm gì? Nghĩ nhiều thì đau đầu, nghĩ lâu thì mỏi mệt....

Danh lợi chỉ là tạm thời
Đời sống

Mục đích con người tham chiếm lấy không ngoài tiền bạc, danh vị, nhưng những thứ này dù tìm kiếm cũng không ra, có lúc không mời mà tự đến; cho nên quan trọng là phải có thái độ chính xác đối xử với nó. Chúng tôi lấy tiền dành dụm làm ví dụ, nếu...

Vận mệnh do ta tạo nên bằng những quyết định mỗi ngày
Đời sống

Vận mệnh không chỉ là vấn đề của số phận mà còn là vấn đề của sự chủ động. Chúng ta có khả năng tạo ra và kiểm soát vận mệnh của mình bằng cách tập trung vào hành động của mình ngày hôm nay. Mỗi ngày là một cơ hội mới để xây dựng...

Phật Giáo Và Phụ Nữ
Điểm nhìn, Đời sống

Chuyện nam nữ có lẽ là vấn đề (tạm gọi) – là muôn thuở. Nó bắt đầu từ thời kỳ hồng hoang mà đến nay vẫn mang tính thời sự nóng hổi! Để bàn vấn đề này liên quan đến tổ chức, quan điểm của Phật giáo, có lẽ phải bắt đầu từ những lý do căn bản như sau.  1. Tại sao lại có phân biệt nam nữ? Đứng ở góc độ nhân thế để mà bàn, F.Engels cũng...

Đời sẽ dịu dàng hơn biết mấy khi ta biết đặt mình vào vị trí của nhau
Đời sống

Ánh nắng ban mai nhàn nhạt khẽ đánh thức những giọt sương đang ngủ say trên phiến lá non mềm. Ngồi bên ly cà phê sáng, tôi lướt qua những trang báo mới, lòng buồn tênh theo những dòng tin về bạo lực, về những vụ trọng án mà đôi khi chỉ bắt đầu từ...

Hạnh phúc không phụ thuộc vào điều kiện bên ngoài
Đời sống

Hạnh phúc là một trạng thái tinh thần đẹp đẽ, một niềm vui sâu bên trong tâm hồn, không phụ thuộc vào điều kiện bên ngoài mà chỉ vào tình trạng nội tâm. Điều này có nghĩa là bạn có thể cảm nhận hạnh phúc dù cuộc sống xung quanh có thay đổi ra sao....

Người ơi, đừng tự làm khổ mình
Đời sống

Đức Phật đã từng dạy trong Kinh Pháp Cú: “Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo”. Vậy khổ đau ở đâu ra? Chính từ bản thân mình mà ra thôi. Nếu như tâm mình không vướng mắc, không chấp kẹt, không nắm giữ thì chẳng có khổ đau nào có thể xâm...

Có đi chung với nhau lâu đâu!
Đời sống, Tuổi trẻ

Chuyến đi chung của chúng ta trong cõi đời này ngắn ngủi lắm và không đi trở ngược lại được. Không ai biết chuyến đi của mình dài bao lâu! Không ai biết mình có phải xuống ở trạm tới hay không! Một bà già đang ngồi trên xe buýt. Một thiếu nữ mang đủ...

Cuối cùng vẫn chỉ một mình và đi một mình mà thôi!
Đời sống

Chúng ta nên nhớ rằng chúng ta vốn dĩ cô đơn từ vô thủy luân hồi, mỗi người có một hạnh nghiệp riêng, dầu chúng ta có là cha, là mẹ, là chồng, là vợ, là con, là cái, là anh, là chị, là em, là cháu với nhau trong đời này thì chắc gì...

Hạnh phúc là khi biết buông đi những ước mong của cội nguồn tham ái
Đời sống

Có mấy ai trong số ấy đến khi nhắm mắt xuôi tay giả từ cõi tạm mà mỉm nụ cười mãn nguyện ” ta đã sống và chết đi trong hạnh phúc” ?! Đâu đó không ít người giữa cõi hồng trần từng âm thầm tủi hờn than trách :” Đời sao khổ quá !”....

Phải làm gì khi ta gây tổn thương cho người và họ trở thành kẻ thù của ta?
Đời sống, Vấn đáp

Hỏi: Ta phải làm gì khi ta gây tổn thương cho người khác và khi họ trở thành kẻ thù của ta? Người đó có thể là một người thân trong gia đình hay là một người bạn. Ta chẳng cần phải làm gì nhiều. Điều trước tiên là ta phải có thì giờ để...

Khi nhìn thấu tất cả
Đời sống, Tuổi trẻ

Người nhìn thấu tất cả, không phải không còn tin tưởng thế gian này nữa, mà sẽ sống cuộc đời tự tại. Đối diện với lời khen, sẽ mỉm cười cảm ơn, nghe thấy những chê bai, lòng tĩnh lặng như nước. Đúng với kiểu “ngắm hoa nở hoa tàn trước sân, khen chê không...